Kısa cevap
Değer kaybı, onarılan aracın kaza nedeniyle ikinci el piyasa değerinde oluşan düşüştür. Araç mahrumiyet bedeli ise onarım süresince araçtan yararlanamamanın karşılığıdır.
Değer kaybı, pert veya hurdaya çıkan araçlar dışında kural olarak zorunlu trafik sigortası kapsamındadır. Araç mahrumiyeti ise Yargıtay’a göre dolaylı zarardır ve trafik sigortasının teminatı dışında kalır. Bu nedenle mahrumiyet bedeli kural olarak kusurlu sürücü ve işletenden istenir. Her iki talepte de kusur, deliller ve süreler ayrıca değerlendirilir.
1. Değer kaybı ile araç mahrumiyet bedelinin karşılaştırması
| Ölçüt | Değer kaybı | Araç mahrumiyet bedeli |
|---|---|---|
| Neyi karşılar? | Onarım sonrası piyasa değerindeki düşüş | Onarım süresince araçtan yararlanamama |
| Zorunlu trafik sigortası | Kural olarak kapsamda; pert veya hurdaya çıkan araçlar hariç (KTK m. 92/1-l) | Yargıtay’a göre dolaylı zarar; teminat dışı |
| Hesapta esas alınan | Kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el piyasa değeri | Makul onarım süresi; tasarruf edilen giderler düşülür |
| Kime yöneltilir? | Sigortacı, işleten ve sürücü | Kural olarak işleten ve sürücü; İMM veya kasko poliçesi ayrıca incelenir |
2. Değer kaybı
Onarım yapılsa bile, kaza geçirmiş bir araç ikinci el piyasasında daha düşük fiyattan satılabilir. Bu fark, değer kaybı olarak tazminat konusu olabilir. Hesapta aracın markası, modeli, yaşı, kilometresi, hasarın yeri ve niteliği gibi özellikler bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.
Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında kalanlar arasında “hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri” sayılmıştır (KTK m. 92/1-l). Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen talepler de sigorta kapsamı dışındadır (m. 92/1-g).
3. Araç mahrumiyet bedeli
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 29.09.2022, E. 2022/26464, K. 2022/11237: Daire, mahrumiyet talebi için “aracın ticari olması gerekmeyip sırf kullanımdan mahrum kalmak da giderilmesi gereken zararlar arasındadır” demiştir. Aynı kararda bu zararın “dolaylı zarar olup trafik sigortasının teminatı dışında” kaldığı da belirtilmiştir. Delil sunulamazsa mahkemenin TBK m. 50/2’ye göre hakkaniyete uygun bir bedel belirlemesi gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 23.06.2025, E. 2024/7796, K. 2025/9820: Kararda, hasarın niteliğine göre belirlenen makul tamir süresinin esas alınması ve kaza olmasaydı da yapılacak yakıt gibi zorunlu giderlerin hesaptan düşülmesi gerektiği aktarılmıştır.
Aracın serviste fiilen kaldığı süre her zaman esas alınmaz. Kiralama faturasının bulunmaması da talebi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kusur bulunması hâlinde tazminat indirilebilir (TBK m. 52).
4. Talep kime yöneltilebilir?
- Zorunlu trafik sigortası: Değer kaybı bakımından kural olarak poliçe limiti içinde sorumludur. Mahrumiyet zararını kural olarak karşılamaz.
- İşleten ve sürücü: Kusur oranında sorumludur. İşleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur (KTK m. 85/5).
- İMM ve kasko: İhtiyari mali mesuliyet sigortası ve kasko poliçesinin hangi zararları kapsadığı poliçe şartlarına göre ayrıca incelenmelidir. Her zarar otomatik olarak sigortadan karşılanmaz.
Mahrumiyet bedeli ve değer kaybı konuları sitedeki ayrı rehberlerde daha ayrıntılı ele alınmıştır.
5. Başvuru, dava şartları ve süreler
- Sigorta şirketine başvuru: Zorunlu trafik sigortası kapsamındaki talepler için dava yoluna gitmeden önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru gerekir. Başvuru on beş gün içinde cevaplanmazsa veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da tahkime başvurulabilir (KTK m. 97).
- Arabuluculuk: Uyuşmazlık ticari dava niteliğindeyse dava öncesinde arabuluculuk şartı gündeme gelebilir (TTK m. 5/A). Talebin kime yöneltildiğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
- Zamanaşımı: Maddi zararlar için zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kazadan itibaren on yıldır. Fiil cezayı gerektiriyorsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır (KTK m. 109).
6. Kontrol listesi
- Kaza tespit tutanağı veya polis tutanağı ve kusur durumu
- Ekspertiz raporu, onarım faturası, servis giriş-çıkış belgeleri
- Onarım öncesi ve sonrası fotoğraflar
- Varsa araç kiralama veya ulaşım giderleri
- Karşı aracın trafik sigortası ve varsa İMM poliçesi bilgileri
- Sigorta şirketine yapılan yazılı başvuru ve cevap
7. Varsayımsal örnekler
Varsayımsal örnek 1: C’nin aracı kusursuz olduğu bir kazada onarılıyor. C, değer kaybı için karşı aracın trafik sigortasına yazılı başvuru yapıyor. Onarım süresince araçsız kaldığı günler için ise kusurlu sürücü ve işletene yönelik ayrı bir talepte bulunuyor.
Varsayımsal örnek 2: D’nin aracı pert kabul ediliyor. Pert veya hurdaya çıkan araçların değer kaybı talepleri trafik sigortası kapsamı dışında olduğundan, D’nin talebi farklı bir hukuki çerçevede değerlendirilir.
Bu örnekler gerçek kişi veya dosyalara dayanmaz; sonuç somut olaya göre değişir.
8. Sık sorulan sorular
Değer kaybı ile mahrumiyet bedeli birlikte istenebilir mi?
Bunlar farklı zararlardır ve şartları varsa ayrı ayrı istenebilir. Talep edilecek kişi ve kapsam ise farklılaşabilir.
Trafik sigortası mahrumiyet bedelini öder mi?
Yargıtay’a göre mahrumiyet dolaylı zarardır ve trafik sigortasının teminatı dışındadır.
Aracım pert oldu; değer kaybı alabilir miyim?
Hasar nedeniyle trafikten çekilen veya hurdaya çıkarılan araçların değer kaybı talepleri zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır.
Kaza sonrası ne kadar sürede başvurmalıyım?
Maddi zarar talepleri, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kazadan itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Kusurluysam ne olur?
Kendi kusurunuza denk gelen kısım sigorta kapsamı dışındadır ve tazminat kusurunuz oranında indirilebilir.
9. Kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu: m. 85, 92, 97, 109
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m. 50, 52
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m. 5/A
- Yargıtay 4. HD, 29.09.2022, E. 2022/26464, K. 2022/11237
- Yargıtay 4. HD, 23.06.2025, E. 2024/7796, K. 2025/9820
- Karar metinleri Yargıtay Karar Arama sisteminde künyeyle aranabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın ve belgelerin incelenmesinin yerine geçmez. Güncel mevzuat ve dosyaya özgü koşullar ayrıca değerlendirilmelidir.