Boşanma, evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Türk hukukunda boşanma yalnızca yargı yoluyla mümkündür; tarafların anlaşması tek başına yeterli değildir.

Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 161 ile 184. maddeleri arasında düzenlenen boşanma hükümleri, evlilik birliğinin hukuki güvencelere bağlı biçimde sona erdirilmesini amaçlar. Boşanma kararı yalnızca Aile Mahkemesi tarafından verilebilir; Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu görevi üstlenir.

Boşanma davası açılabilmesi için eşlerden birinin yasal bir boşanma sebebine dayanması gerekmektedir. Her boşanma davası; dava dilekçesi, yargılama ve karar aşamalarından oluşur. Karar kesinleşmeden evlilik hukuki olarak sona ermez.

Türk boşanma davalarının büyük çoğunluğunu oluşturan anlaşmalı boşanma, tarafların tüm konularda uzlaştığı ve görece kısa sürede sonuçlanan bir yargılama türüdür.

Yasal Koşullar

TMK Madde 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma için iki temel koşul aranır: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve her iki eşin mahkeme huzurunda özgür iradesiyle boşanmayı kabul etmesi. Hâkim tarafların beyanlarını bizzat dinler ve protokolü uygun görmek zorundadır.

Protokolde Bulunması Gerekenler

• Velayet düzenlemesi: çocukların hangi eşte kalacağı, diğer eşin görüşme takvimi (gün, saat, tatil dönemleri).

• İştirak nafakası miktarı, ödeme tarihi ve yıllık artış oranı (ÜFE/TÜFE).

• Yoksulluk nafakası: talep edilip edilmediği, miktarı ve süresi.

• Maddi ve manevi tazminat konusunda karşılıklı feragat ya da talep.

• Ortak konut, araç ve taşınmazların kime kalacağı ya da nasıl paylaşılacağı.

• Ortak borç ve alacakların tasfiye biçimi.

Tarafların boşanmada veya sonuçlarında uzlaşamadığı davalardır. Daha uzun ve yoğun bir yargılama süreci gerektirir; ortalama 1–3 yıl sürebilmektedir.

Çekişmeli davalarda delil toplama, tanık dinleme ve bilirkişi incelemesi gibi aşamalar içerdiğinden avukat desteği kritik önem taşır. Hukuka aykırı yollarla elde edilen delillerin mahkemede kabul görmediği unutulmamalıdır.

Yargılama Aşamaları

• Dava dilekçesinin Aile Mahkemesi'ne sunulması; tedbir nafakası ve geçici velayet talep edilebilir.

• Davalının cevap dilekçesi (genellikle 2 hafta); karşı dava açılabilir.

• Ön inceleme duruşması: uyuşmazlık konularının tespiti.

• Tahkikat: tanık dinleme, delil toplama, bilirkişi raporu alınması.

• Sözlü yargılama ve karar. Tebliğden itibaren 2 hafta içinde istinaf yolu açıktır.

TMK boşanma sebeplerini özel sebepler ve genel sebep olarak ayırır. Pratikte en çok başvurulan, TMK Madde 166'da düzenlenen "evlilik birliğinin temelden sarsılması"dır.

Nafaka, boşanmanın mali sonuçları arasında en kritik konulardan biridir. Türk hukukunda dört farklı nafaka türü düzenlenmiştir.

Boşanma davalarında en hassas konu çoğu zaman velayettir. Türk hukukunda velayet kararında tek ölçüt "çocuğun üstün yararı"dır.

Eşlerin anlaşması ya da kusur durumu bu ilkenin önüne geçemez. Mahkeme çoğunlukla sosyal hizmet uzmanından ev ziyareti ve inceleme raporu talep eder.

Velayet Kararında Değerlendirilen Kriterler

• Çocuğun yaşı ve cinsiyeti: küçük yaştaki çocuklarda annede kalması sıklıkla tercih edilir; ancak bu bir kural değil, bir eğilimdir.

• Ebeveynin ekonomik durumu, çalışma saatleri ve konut koşulları.

• Sosyal çevre ve eğitim ortamı: çocuğun mevcut okulunu ve arkadaş çevresini koruyabilmesi.

• Çocuğun tercihi: yeterli olgunlukta (genellikle 8 yaş üzeri) çocuğun görüşü mahkemece dinlenir.

• Sosyal inceleme raporu: uzman değerlendirmesi hâkimin kararında belirleyici olabilir.

Kişisel İlişki (Görüşme) Hakkı

Velayeti almayan ebeveyn, çocukla düzenli ve belirlenmiş aralıklarla görüşme hakkına sahiptir. Mahkeme bu takvimi belirler; tarafların protokolde anlaşması da mümkündür.

2002 yılında yürürlüğe giren TMK ile evliliklerde yasal mal rejimi olarak "edinilmiş mallara katılma rejimi" benimsenmiştir.

Bu rejim kapsamında eşlerin evlilik süresince çalışmaları karşılığında edindikleri mal ve gelirler (maaş, kira geliri, işletme kazancı) "edinilmiş mal" sayılır ve boşanmada eşit paylaşıma tabidir. Evlilik öncesinden getirilen mallar, miras yoluyla edinilen mülkler ve kişisel kullanım eşyaları kural olarak paylaşım dışındadır.

Katılma Alacağı

Mal rejiminin tasfiyesinde kullanılan katılma alacağı hesabı, tarafların edinilmiş mallarından elde ettiği net artış değerinin yarısı üzerinden yapılır. Bu hesap genellikle avukat veya mali müşavir desteği gerektirir.

Boşanma nedeniyle zarar gören eş, maddi ve/veya manevi tazminat talep edebilir. Her iki tazminat türü için de kusur durumu belirleyici rol oynar.

Tazminat talepleri boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmelidir. Boşanma kararından ayrı ve sonradan açılacak tazminat davaları için zamanaşımı süreleri işlemeye başlar.

Boşanma davalarında mahkeme harçları Harçlar Kanunu kapsamında belirlenmektedir. Davanıza özgü harç tutarı hakkında detaylı bilgi almak için bir avukata danışmanızı öneririz.

Avukatlık ücretleri ise bulunduğunuz şehrin barosunun tarifesine göre şekillenmektedir. Bu tarife her yıl güncellenmekte olup en sağlıklı bilgiyi bir avukattan alırsınız.