Mal rejimi, evlilik süresince eşlerin mal varlıkları arasındaki ilişkiyi ve evliliğin sona ermesi hâlinde bu mal varlığının nasıl paylaşılacağını düzenleyen hukuki sistemdir.

Türk Medeni Kanunu'nun 202 ile 281. maddeleri arasında düzenlenen mal rejimleri; edinilmiş mallara katılma rejimi, mal ayrılığı rejimi, paylaşmalı mal ayrılığı rejimi ve mal ortaklığı rejimi olmak üzere dört türden oluşmaktadır. Taraflar evlilik öncesinde ya da evlilik sırasında noter aracılığıyla mal rejimi sözleşmesi yaparak yasal rejimi değiştirebilir; aksi hâlde yasal rejim uygulanır.

1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi olarak "edinilmiş mallara katılma rejimi" benimsenmiştir. Bu tarihten önce yapılan evlilikler için söz konusu tarihten önceki dönem bakımından mal ayrılığı rejimi geçerliliğini korumaktadır.

1 Ocak 2002 tarihinden itibaren yapılan evlilikler için geçerli olan yasal mal rejimidir. Eşlerin evlilik süresince edindikleri mallar, boşanmada eşit olarak paylaşılır.

Edinilmiş Mal — Kişisel Mal Ayrımı

Bu rejimde en kritik mesele, hangi malların "edinilmiş mal", hangilerinin "kişisel mal" sayılacağının doğru tespit edilmesidir. Yalnızca edinilmiş mallar paylaşıma tabidir.

Rejimin Sona Erme Tarihi

Boşanma davasında mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Dava açıldıktan sonra edinilen mallar kural olarak paylaşıma dahil edilmez. Bu tarih hesaplamalarda kritik öneme sahip olduğundan davanın açıldığı tarihin ve o tarihte mevcut mal varlığının belgelenmesi gerekmektedir.

1 Ocak 2002 tarihinden önce evlenen çiftler için bu tarihten önceki dönem mal ayrılığı rejimine tabidir. Uzun süreli evliliklerde iki farklı dönemin ayrı ayrı hesaplanması gerekmektedir.

Mal ayrılığı rejiminde her eş kendi adına kayıtlı malın tek sahibidir; diğer eşin o mal üzerinde herhangi bir hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle 2002 öncesi dönemde edinilen mallar üzerinde katılma alacağı talep edilemez; ancak katkı payı alacağı talep edilebilir.

Katkı Payı Alacağı

Mal ayrılığı döneminde eşlerden birinin diğerinin adına kayıtlı malın edinilmesine ya da değerinin artmasına somut katkı sağlaması hâlinde katkı payı alacağı talep edilebilir. Bu katkının para, emek veya hizmet biçiminde olması mümkündür. Evin geçimini üstlenerek eşin gelirinin birikmesine zemin hazırlamak da katkı olarak değerlendirilebilir.

Katılma alacağı, her eşin diğerinin edinilmiş mallarındaki artış değerinin yarısı üzerindeki alacağıdır. Hesabı çoğu zaman teknik bilgi ve uzman desteği gerektirmektedir.

Hesaplama Adımları

• Her eşin edinilmiş malları tek tek tespit edilir. Tapu, araç ruhsatı, banka hesapları, yatırım hesapları ve şirket payları bu aşamada incelenir.

• Edinilmiş malların toplam değerinden bu mallar için yapılan borçlar düşülerek her eşin "artık değeri" hesaplanır.

• Artık değer üzerinden her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı kadar katılma alacağına hak kazanır.

• İki eşin katılma alacakları birbirinden mahsup edilerek net alacak belirlenir; yüksek çıkan taraf farkı diğerine ödemekle yükümlü olur.

Değerleme Tarihi

Mal varlığı değerlemesi boşanma davasının açıldığı tarih esas alınarak yapılır. Ancak taşınmazlar için tasfiye tarihindeki (kararın kesinleşme tarihi) değer esas alınmaktadır. Bu tarih farkı özellikle gayrimenkul değerlerindeki artış dönemlerinde hesabı önemli ölçüde etkileyebilir.

Mal rejiminin tasfiyesinde hesaba katılması gereken iki özel kavram olan "eklenecek değerler" ve "denkleştirme", katılma alacağının doğru hesaplanması için büyük önem taşımaktadır.

Eklenecek Değerler (TMK Madde 229)

Eşlerden birinin, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmaksızın olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ve mal rejimini zedelemek amacıyla yaptığı devirler, edinilmiş mallara eklenerek hesaba katılır. Bu düzenleme özellikle mal kaçırma girişimlerini engellemeye yönelik koruyucu bir hükümdür.

Denkleştirme (TMK Madde 242)

Bir eşin kişisel malını edinilmiş malına ya da edinilmiş malını kişisel malına kattığı durumlarda tasfiye sırasında denkleştirme yapılır. Örneğin evlilik öncesi birikimiyle (kişisel mal) evlilik döneminde alınan bir taşınmaz için edinilmiş mallardan yapılan katkı oranında denkleştirme alacağı doğar.

Boşanma sürecinde ya da öncesinde eşlerin mal varlıklarını gizlemesi veya devretmesi ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Mahkemeler bu tür girişimlere karşı etkili koruma mekanizmaları uygulamaktadır.

Sık Karşılaşılan Mal Kaçırma Yöntemleri

Hukuki Çözüm Yolları

Mal kaçırma şüphesi hâlinde dava aşamasında mahkemeden ihtiyati tedbir kararı talep edilebilir. Bu kararla eşin taşınmazları üzerine tedbir şerhi konulur ve olası devirler engellenir. Ayrıca banka hesap dökümleri, tapu kayıtları ve şirket kayıtları mahkeme aracılığıyla getirtilerek incelenebilir.

Boşanma kararının ardından eşlerin mal varlıklarının paylaşılamaması hâlinde mal rejiminin tasfiyesi için ayrı bir dava açılması gerekmektedir.

Mal rejiminin tasfiyesi davası boşanma davasıyla birlikte ya da boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ayrı bir dava olarak açılabilir. Uygulamada çoğunlukla boşanma kararı kesinleştikten sonra bağımsız olarak açılmaktadır. Bu davanın zamanaşımı süresi 10 yıldır; boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte süre işlemeye başlar.

Dava Süreci

• Boşanma kararının kesinleşmesi ve mal rejiminin sona erdiğinin tescili. Dava açılmadan önce hangi malların tasfiyeye konu olacağı belirlenir.

• Dava dilekçesinin hazırlanması ve Aile Mahkemesi'ne sunulması. Talep edilen katılma alacağı miktarı net olarak belirtilmelidir.

• Mal varlığının tespiti: Tapu kayıtları, banka hesapları, araç ve şirket kayıtları mahkeme aracılığıyla ilgili kurumlardan getirtilir.

• Bilirkişi incelemesi: Mali müşavir veya gayrimenkul değerleme uzmanı bilirkişi atanarak mal varlıklarının değeri hesaplanır.

• Mahkeme kararı ve ödeme: Belirlenen katılma alacağı tutarının borçlu eş tarafından ödenmesine hükmolunur; ödenmezse icraya konulabilir.

Yetkili Mahkeme

Mal rejiminin tasfiyesi davaları Aile Mahkemesi'nde görülür. Boşanma davasının açıldığı mahkeme bu dava için de yetkilidir. Boşanmadan sonra açılacak davalarda ise davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkili kabul edilir.

Mal rejimi tasfiyesi davalarında mahkeme harçları Harçlar Kanunu kapsamında belirlenmektedir. Dava değeri talep edilen katılma alacağı miktarına göre hesaplandığından harç tutarı davadan davaya önemli ölçüde farklılaşabilmektedir. Bunun yanı sıra bilirkişi ücreti ve mali müşavir giderleri de yargılama masrafları arasında yer almaktadır. Detaylı bilgi için bir avukata danışmanızı öneririz.

Avukatlık ücretleri ise bulunduğunuz şehrin barosunun tarifesine göre şekillenmektedir. Bu tarife her yıl güncellenmekte olup en sağlıklı bilgiyi bir avukattan alırsınız.