Bülten 3 · Gönderi 6
Fesih Türleri
ve Usulü
İş sözleşmesinin sona erdirilmesi, iş hukukunun en teknik ve en çok hata yapılan alanıdır. Usulde yapılan bir hata, haklı bir feshi bile geçersiz kılabilir.
İş sözleşmesinin feshi, iki temel yol üzerinden gerçekleşir: bildirimli (süreli) fesih ve haklı nedenle derhal fesih. Bu ikisinin koşulları, usulü ve sonuçları birbirinden tamamen farklıdır.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, haklı neden bulunduğu halde usule uyulmaması veya haklı neden ile geçerli nedenin karıştırılmasıdır. Bu yazıda fesih türlerini, usul kurallarını ve sık yapılan hataları ele alıyoruz.
Bildirimli (Süreli) Fesih
Belirsiz süreli iş sözleşmeleri, bildirim süresine uyularak her iki tarafça feshedilebilir.
Bildirim Süreleri — İş K. Md. 17
İşi 6 aydan az sürmüş işçi için: 2 hafta
İşi 6 ay – 1,5 yıl sürmüş işçi için: 4 hafta
İşi 1,5 – 3 yıl sürmüş işçi için: 6 hafta
İşi 3 yıldan fazla sürmüş işçi için: 8 hafta
Bu süreler asgari olup sözleşmelerle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı ödemek zorundadır. İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini derhal feshedebilir.
Yeni İş Arama İzni
Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz (İş K. Md. 27).
Geçerli Neden ve İş Güvencesi
İş güvencesi kapsamındaki işçilerin sözleşmesi, ancak geçerli bir nedene dayanılarak feshedilebilir.
İş Güvencesi Kapsamı — İş K. Md. 18
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde
En az altı aylık kıdemi olan
Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler
İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile yardımcıları bu kapsamın dışındadır
Geçerli Neden Türleri
Yetersizlik
Ortalama olarak benzer işi görenlerden daha az verimli çalışma, işe yoğunlaşmanın azalması, sık sık hastalanma gibi haller.
Davranış
İşverene zarar vermek, işyerinde huzursuzluk yaratmak, sık sık işe geç gelmek gibi haller. Haklı fesih ağırlığına ulaşmayan davranışlardır.
İşletme Gerekleri
Sürüm ve satış olanaklarının azalması, talep ve sipariş azalması, enerji sıkıntısı, ekonomik kriz gibi dışsal nedenler.
Yapısal Değişiklik
Yeni çalışma yöntemlerinin uygulanması, işyerinin daraltılması, bazı bölümlerin kapatılması gibi işletme içi kararlar.
Feshin Son Çare Olması İlkesi
İşletme gereklerine dayalı fesihte, feshin kaçınılmaz olması aranır. İşverenin fesihten önce başka tedbirleri değerlendirmiş olması beklenir: fazla mesainin kaldırılması, çalışma sürelerinin kısaltılması, başka bir bölümde değerlendirme imkânı gibi. Bu ilke yargı uygulamasında önemli bir denetim ölçütüdür.
Haklı Nedenle Derhal Fesih
Kanunda sayılan ağır hallerin varlığında, taraflar bildirim süresine uymaksızın sözleşmeyi derhal feshedebilir.
İşverenin Haklı Fesih Sebepleri — İş K. Md. 25
Altı İş Günü Kuralı
Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanan fesih yetkisi, işverenin olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (İş K. Md. 26). Bu süre hak düşürücü niteliktedir; geçmesi halinde haklı fesih hakkı ortadan kalkar.
İşçinin Haklı Fesih Sebepleri — İş K. Md. 24
İşçi de belirli hallerde sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir. Bunlar arasında ücretin ödenmemesi, işverenin işçiye karşı ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı, çalışma koşullarının uygulanmaması ve sağlık sebepleri yer alır. İşçinin haklı nedenle feshi halinde kıdem tazminatı hakkı doğar.
Fesih Usulü
Fesih sebebinin haklı veya geçerli olması tek başına yeterli değildir; usule de uyulması gerekir.
Yazılı şekil şartı: Fesih bildirimi yazılı olarak yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin bir şekilde belirtilmelidir (İş K. Md. 19).
Savunma alma: İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle sözleşme feshedilecekse, işçinin savunması alınmadan fesih yapılamaz. Bu zorunluluk İş K. Md. 25/II kapsamındaki fesihlerde aranmaz.
Tebliğ: Fesih bildiriminin işçiye usulüne uygun olarak tebliğ edilmesi ve bunun belgelenmesi gerekir.
Sebeple bağlılık: Fesih bildiriminde gösterilen sebeple bağlı kalınır. Dava aşamasında yeni bir fesih sebebi ileri sürülemez.
Usul Hatalarının Sonucu
Savunma alınmadan yapılan fesih, sebep haklı olsa dahi usulden geçersiz sayılabilir. Aynı şekilde fesih sebebinin yazılı bildirimde açıkça gösterilmemesi de geçersizlik sonucunu doğurabilir. İş güvencesi kapsamındaki işçiler bakımından bu, işe iade davasının kazanılması anlamına gelir.
Sık Yapılan Hatalar
Sözlü Fesih
"Yarından itibaren gelme" denilerek yapılan fesihler. Yazılı bildirim olmadığı için ispat sorunu doğar ve geçersizlik riski oluşur.
Altı Günü Kaçırmak
Haklı fesih sebebini öğrendikten sonra karar vermeyi geciktirmek. Süre geçtiğinde haklı fesih hakkı kaybedilir.
Savunma Almamak
Davranış veya verim kaynaklı fesihlerde savunma alınmaması, feshi usulden geçersiz kılabilir.
Belirsiz Sebep Yazmak
"İşletme gereği" gibi soyut ifadelerle yetinmek. Sebebin somut ve denetlenebilir biçimde açıklanması gerekir.
İstifaya Zorlamak
İşçiye istifa dilekçesi imzalatarak fesih yapmak. Baskı altında alınan istifa geçersiz sayılabilir ve fesih işverene atfedilir.
Devamsızlığı Belgelememek
Devamsızlık nedeniyle fesihte tutanak tutulmaması ve işçiye bildirim yapılmaması. İspat yükü işverendedir.
Fesih kararı verilmeden önce sorulması gereken üç soru: Sebep belgelendi mi? Usule uyuldu mu? Süre geçti mi? Bu üç soruya net yanıt verilemiyorsa fesih riskli demektir.
Hukuki Danışmanlık Alın
Fesih süreçlerinizde usul ve esas yönünden değerlendirme için bir iş hukuku avukatına danışmanızı öneririz.