Havacılık Hukuku Serisi 4/6: Yer Hizmetleri (Ground Handling): Sözleşmeler ve Sorumluluk Rejimi
Havacılık Hukuku Rehberi Bülten 1: Havacılıkta İş ve Operasyon Hukuku 04 / 06
Bülten 1 · Gönderi 4
Yer hizmetleri; ruhsat, standart anlaşma, havalimanı hizmet sözleşmesi ve taşeron ilişkisinden oluşan çok katmanlı bir sözleşme ve sorumluluk zinciridir.
SHY-22 IATA SGHA 2920 s. Kanun Md. 44, 143
İçindekiler
- Hukuki Çerçeve: SHY-22 ve Hizmet Türleri
- Çalışma Ruhsatı Grupları ve Şartları
- Sözleşme Zinciri: SGHA, Hizmet Sözleşmesi ve Taşeron İlişkisi
- Sorumluluk Rejimi: Kim Neyden Sorumlu?
- Kargo ve Posta Hizmeti: Kargo Odaklı İşletmeler İçin Özel Hükümler
- Yer Hizmetleri Personeli: İş Hukuku Boyutu
- Denetim ve Yaptırımlar
- Başlıca Mevzuat ve Kaynaklar
Yer hizmetleri; uçağın yolcusunun karşılanmasından yüklenmesine, kargonun işlenmesinden uçağın başlatılmasına kadar, uçağın havada olmadığı tüm süreçtir. Türkiye'de bu faaliyet, Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği (SHY-22) ile ruhsata ve sözleşmeye bağlanmıştır.
Bu yazıda SHY-22'nin 05.05.2026 tarihli (RG 33244) konsolide metnini esas alarak hizmet türlerini, ruhsat gruplarını, sözleşme zincirini, sorumluluk dağılımını, yer hizmetleri personelinin iş hukuku boyutunu ve yaptırımları ele alıyoruz. Kargo ve posta hizmeti, kargo odaklı müvekkiller bakımından ayrıca vurgulanmaktadır.
01
Hukuki Çerçeve: SHY-22 ve Hizmet Türleri
SHY-22, 23.08.2016 tarihli ve 29810 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Yönetmelik bugüne kadar on kez değiştirilmiş; son iki değişiklik 09.12.2025 (RG 33102) ve 05.05.2026 (RG 33244) tarihlidir.
SHY-22, Md. 1 (Amaç)
"Bu Yönetmeliğin amacı; havalimanları/havaalanları yer hizmetlerinin uluslararası seviyede yapılmasını sağlamak için uygulanacak usul ve esasları düzenlemek ve bu hizmetlerle ilgili yetkilendirme ve denetleme esasları ile yer hizmetlerine ilişkin ücretleri belirlemektir."
SHY-22, Md. 6/1 (Sorumluluk)
"Bu Yönetmelikte yer alan hükümleri yerine getirmekten havalimanı/havaalanı işletmecileri, yer hizmetleri kuruluşları ile hava taşıyıcıları sorumludur."
Yönetmeliğin dayanağı 2920 sayılı Kanun'un 44. maddesi ile 4 sayılı CBK'nın ilgili maddeleridir (Md. 3). Hizmet türlerinin ayrıntıları SHGM'nin havacılık talimatlarıyla (SHT-YHT) belirlenir.
Yer Hizmeti Türleri (Md. 5)
a) Temsil
Hava taşıyıcısının havalimanında temsil edilmesi.
b) Yolcu hizmetleri
Check-in, biniş, yolcu ve bagaj işlemleri.
c) Yük kontrolü ve haberleşme
Ağırlık-denge hesabı ve yük planlama, haberleşme.
ç) Ramp
Uçağın park alanında yüklenmesi, boşaltılması, çekilmesi ve ilgili işlemler.
d) Kargo ve posta
Kargo ve posta kabul, işleme, yükleme ve boşaltma.
e) Uçak hat bakım
Uçağın hat bakımı.
f) Uçuş operasyon
Uçuş planlama ve ilgili operasyon hizmetleri.
g) Ulaşım
Havalimanı içi ve apron ulaşım hizmetleri.
ğ) İkram servis
Ucağa ikram servisi ve ikram üretimi.
h) Gözetim ve yönetim
Hava taşıyıcısı adına yer hizmetlerinin gözetim ve yönetimi.
ı) Uçak özel güvenlik hizmet ve denetimi
Hava aracının özel güvenlik hizmeti ve denetimi.
02
Çalışma Ruhsatı Grupları ve Şartları
Yer hizmeti vermek için SHGM'den çalışma ruhsatı gerekir. Ruhsat grupları, kimin hangi hizmeti hangi koşulla verebileceğini belirler.
SHY-22, Md. 13/1 (Çalışma ruhsatı)
"Çalışma ruhsatı alacak yer hizmetleri kuruluşları, yer hizmetleri yapacakları her havalimanı/havaalanı ve her bir hizmet türü için ayrı bir çalışma ruhsatı almak zorundadırlar."
Temsil hizmeti için alınacak ruhsat, sivil trafiğe açık tüm havalimanları için geçerlidir.
A grubu
Yer hizmet türlerinin tamamı veya en az yolcu hizmetleri, yük kontrolü ve haberleşme, ramp ile kargo ve posta hizmetleri; ilk defa alacak kuruluşun uluslararası trafiğe açık en az üç havalimanında teşkilatlanması gerekir. Ödenmiş sermaye en az 3.000.000 ABD doları karşılığı TL; havalimanı işletmecisine verilecek kati ve süresiz teminat mektubu 1.000.000 ABD dolarıdır.
B grubu
Hava taşıyıcılarının, ulaşım hizmeti hariç hizmet türlerinin tamamını veya bir kısmını kendileri için yapmaları. Teminat mektubu 100.000 ABD doları.
C grubu
İkram servis, uçuş operasyon, temsil, gözetim ve yönetim, uçak özel güvenlik ile kargo ve posta hizmetlerinin tamamı veya bir kısmı. Ödenmiş sermaye; kargo ve posta kapsamı yoksa en az 200.000, kargo ve posta kapsamı varsa en az 500.000 ABD doları karşılığı; teminat mektubu kargo ve posta kapsamında 250.000 ABD doları.
D grubu
C grubu havalimanı terminal işletme ruhsatı olan ve havalimanı işletmecisi olmayan kuruluşun, kullanacağı terminalde yolcu hizmetleri, yük kontrolü, ramp, kargo ve posta, uçuş operasyon hizmetlerini vermesi. Ödenmiş sermaye en az 500.000 ABD doları karşılığı; teminat 250.000 ABD doları.
Ortaklık yapısı (Md. 7/1-e)
A, C veya D grubu ruhsat için hisselerin en az %51'i nama yazılı olmalı; şirketi idare ve temsile yetkilenlerin çoğunluğu Türk vatandaşı olmalı ve oy çoğunluğu Türk ortaklarda bulunmalıdır. Hisse devri ve pay artırımı için önceden SHGM izni gerekir.
Ruhsat süreci (Md. 12-13)
Önce ön izin; sonra çalışma ruhsatı. Ruhsat talepleri SHGM'ce 30 gün içinde değerlendirilir. DHMİ tarafından işletilen havalimanlarında SHGM onayı alındıktan sonra ruhsat DHMİ tarafından düzenlenir.
Süre ve devir (Md. 16)
İç ve dış hat çalışma ruhsatlarının geçerlilik süresi iki yıldır; ruhsat devredilemez.
Yönetim personeli (Md. 19)
Sorumlu müdür ve Form 4 onaylı yönetici personel; A ve D grubu ile belirli C grubu kuruluşlar için kalite yönetim sistemi ve TÜRKAK akreditasyonlu belgelendirme; A grubu için ISAGO (IATA yer hizmetleri emniyet denetimi) işlemleri.
03
Sözleşme Zinciri: SGHA, Hizmet Sözleşmesi ve Taşeron İlişkisi
Yer hizmetinde birbirine bağlı üç sözleşme katmanı vardır: hava taşıyıcısı ile yer hizmetleri kuruluşu arasındaki anlaşma, kuruluş ile havalimanı işletmecisi arasındaki hizmet sözleşmesi ve kuruluşun işçilik hizmetlerini yaptırdığı taşeron ilişkisi.
SHY-22, Md. 17/1-(ç) (Standart yer hizmetleri anlaşması)
"Yapılacak standart yer hizmetleri anlaşması, IATA tarafından yayınlanan standart anlaşmaya uygun olarak düzenlenir."
Yönetmelik IATA'nın standart anlaşmasına (SGHA) atıf yapar. SGHA'nın yürürlükteki sürümü ve ek (Annex) hükümleri IATA'dan temin edilerek incelenmelidir; bu yazıda SGHA hükümleri aktarılmamıştır.
1) Taşıyıcı ile kuruluş: standart yer hizmetleri anlaşması (Md. 17)
Düzenli ticari yolcu ve yük taşımacılığı yapan hava taşıyıcıları ile kuruluşlar arasında yapılır. Birbirini izleyen iki ay içinde dörtten fazla planlanan uçuş düzenli sefer sayılır. Anlaşmalar onay için havalimanı işletmecisine gönderilir; iptal edilen anlaşmalar bildirilir; onaylı ve geçerli anlaşmaların güncel listesi işletmecinin resmî internet sayfasında yayımlanır (09.12.2025 değişikliği). Taşıyıcı, aynı havalimanında aynı hizmet türü için birden fazla kuruluşla anlaşma yapamaz (Md. 18/1-h).
2) Kuruluş ile işletmeci: hizmet sözleşmesi (Md. 18/1-e)
Ruhsatlı kuruluşlar ile havalimanı işletmecisi arasında standart hizmet sözleşmesi imzalanması zorunludur. Sözleşme iki yıl sürelidir ve kurallara aykırı davranışların parasal yaptırımlarını düzenler; Yönetmeliğe aykırı olamaz.
3) Taşeron: işçilik hizmetleri (Md. 11/1-g)
Ramp yükleme-boşaltma, uçak içi temizlik, kargo ve posta ile PAT sahalarında şoför ve operatörlük gibi işçilik hizmetleri, Genel Müdürlükten önceden izin alınarak ve anlaşma yapılarak A veya C grubu ruhsatlı kuruluşlara yaptırılabilir.
SHY-22, Md. 11/1-(g) (Taşeronluk halinde sorumluluk)
"Bu durumda verilecek hizmetle ilgili her türlü sorumluluk, A veya C grubu çalışma ruhsatına sahip kuruluşa aittir. Hizmeti yaptıran ruhsat sahibi kuruluşun sorumluluğu devam eder."
Ücretler (Md. 23)
Hizmet ücretleri, hizmeti veren ve alan kuruluş arasındaki anlaşma ile belirlenir.
Yer hizmetleri kuruluşları, anlaşmalarda "maliyetin altında ücret tespit edemezler."
Ücretler yolcu uçakları için koltuk sayısına, kargo uçakları için azami kalkış ağırlığına göre alınır (Md. 23/1-c).
04
Sorumluluk Rejimi: Kim Neyden Sorumlu?
Yer hizmetlerinde sorumluluk tek bir kural değil, farklı düzeylerdeki sorumluluk katmanlarının bileşimidir.
İdari sorumluluk
SHGM ve işletmeci karşısında
Yönetmelik hükümlerini yerine getirmekten işletmeciler, kuruluşlar ve taşıyıcılar sorumludur (Md. 6). İhlallerde Md. 22'deki yaptırımlar ile 2920 sayılı Kanun Md. 143 ve SHY-İPC uygulanır.
Sözleşmesel sorumluluk
SGHA ve hizmet sözleşmesi
Hasar, gecikme ve tazminat konuları standart anlaşma ile hizmet sözleşmesinde düzenlenir. Tazminat, kusur derecesi ve sorumluluk sınırları sözleşme metnine göre belirlenir.
Sigorta
Mali mesuliyet zorunluluğu
Kuruluşlar (taşeron firmalar dâhil) hizmetleri nedeniyle havalimanı tesislerine, hava araçlarına, hizmet araç-gerecine ve üçüncü şahıslara verecekleri zararı karşılamak için "netice zararları mali mesuliyet sigortası yaptırmak zorundadır" (Md. 19/1-l). Her kaza başına alt limiti işletmeci belirler ve yıllık gözden geçirir.
Üçüncü kişiler
Yolcu ve gönderici
Yolcu veya gönderici bakımından asıl muhatap kural olarak taşıma sözleşmesinin tarafı olan taşıyıcıdır; taşıyıcının yer hizmeti kuruluşuna rücu hakkı sözleşmeye göre belirlenir (hava kargo bakımından altıncı yazıya bakınız).
Ağırlık ve denge (Md. 19/1-ç)
Aşırı yüklenmeyi önlemek için her uçuşa ait ağırlık-denge hesabı yapılır, eğitimli personelce imzalanır ve en az üç ay uçuş dosyasında saklanır. Bu kayıtlar sorumluluk uyuşmazlıklarında kritik delildir.
Temsil ile gözetim ve yönetim (Md. 18/1-g)
Bu hizmetleri veren kuruluş, hava taşıyıcısının faaliyetlerinin mevzuata uygun yürütülmesi için gerekli tedbirleri almaktan ve sunulan bilgi ve belgelerin doğruluğundan sorumludur.
Gecikmede yolcu bakımı (Md. 18/1-ç)
Resmî müdahaleler dışındaki gecikmelerde yolcuların ikram ve diğer ihtiyaçları için gerekli önlemleri hava taşıyıcıları alır; bu husus taşıyıcı ile kuruluş arasındaki anlaşmada belirlenir.
Kargo arayüzü (Md. 18/1-i)
Kargo ve postanın, kargo ve posta hizmeti ruhsatlı kuruluştan alınıp ramp hizmeti ruhsatlı kuruluşa teslimi, uçağa yüklenmesi ve boşaltılmasında hizmetin sorunsuz yerine getirilmesinden "ilgili hava taşıyıcısı sorumludur"; taşıyıcı bunun için anlaşmalarında her türlü tedbiri almak zorundadır.
Dengeli Okuma
Yönetmelik idari düzeni belirler; taraflar arasındaki tazminat sorumluluğunun sınırları ise sözleşmeyle belirlenir. Bu nedenle sözleşmede kusur, sorumluluk üst sınırı, sigorta ve rücu hükümlerinin dengeli ve açık yazılması, hem kuruluş hem taşıyıcı bakımından uyuşmazlık riskini azaltır.
05
Kargo ve Posta Hizmeti: Kargo Odaklı İşletmeler İçin Özel Hükümler
Kargo havayolları ve kargo terminal işletmecileri için SHY-22, kargo ve posta hizmetine özel koşullar getirir.
SHY-22, Md. 4/1-(p) (Kargo tanımı)
Kargo: "Bagaj, posta, hava yolu postası, hava yolu materyalleri ve uçak içi tedarikler haricinde bir hava aracında taşınan malları" ifade eder.
SHY-22, Md. 14/2-(g) (Kargo acentesi yetki belgesi)
"Yerli ve yabancı hava taşıyıcılarının kargo kabul edeceği kargo acentelerinin ve yer hizmetleri kuruluşlarının Genel Müdürlükten yetki belgesi alması zorunludur. Hava taşıyıcıları, Genel Müdürlükten yetki belgesi olmayan kargo acentelerinden kargo kabul edemez."
Gümrüklü geçici depolama / antrepo
Kargo ve posta hizmeti kapsamında C grubu ruhsat alacak kuruluşların, SHY-33B kapsamında gümrüklü geçici depolama alanı ve/veya antrepo çalışma ruhsatına sahip olması ve bu işyerinin hava tarafı-kara tarafı sınırında, hava tarafına direkt çıkışı olan bir konumda bulunması zorunludur (Md. 18/1-i).
Yalnızca geçici depolama/antrepo yetkisi olanlar
Hazırlanmış kargo ve postanın uçağa yüklenmek üzere yer hizmeti kuruluşuna teslim edilmesinden kendileri sorumlu olur.
Tehlikeli madde
A grubu ve kargo hizmeti veren kuruluşların, tehlikeli maddelerin taşınması konusunda eğitim görmüş uzman personel bulundurması gerekir (Md. 19/1-c). Eğitimler Yetkinlik Esaslı Eğitim ve Değerlendirmeye Dayalı Havayoluyla Tehlikeli Maddelerin Taşınması Talimatı (SHT-EĞİTİM/CBTA-DGR) esaslarına tabidir.
Kargo uçaklarında ücret
Kargo uçakları için hizmet ücreti azami kalkış ağırlığına göre alınır (Md. 23/1-c).
06
Yer Hizmetleri Personeli: İş Hukuku Boyutu
Yer hizmetleri çalışanları uçuşa katılmadığından kural olarak İş Kanunu'na tabidir. Ancak havacılık mevzuatı, bu çalışanların iş ilişkisini doğrudan etkileyen yetki ve belge şartları getirir.
Ehliyet ve eğitim
PAT alanlarında araç kullanacak tüm personel, havalimanı işletmecisinin trafik kuralları eğitiminden geçirilir ve araç kullanma belgesi alır; ehliyetsiz veya özel sertifikasız personele araç kullandırılamaz (Md. 19/1-ı, i).
Tanıtma kartı
Kurallara aykırı kişisel davranışta bulunan veya hizmet aksamalarına neden olan personelin tanıtma kartı asgari üç gün için geri istenebilir. Bir takvim yılında üç kez, yıl limiti olmaksızın toplam beş kez kartı geri alınan personele bir daha kart verilmez (Md. 22/1-d). Bu durum çalışanın fiilen görev yapamaması sonucunu doğurur.
Yönetici onayı (Form 4)
Yönetici personelin SHGM onayı gerekir; kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giyen yöneticinin Form 4 yetkisi iptal edilebilir, Form 4 onayı olmayan yönetici havalimanında görev yapamaz (Md. 19/1-p).
Taşeron işçiler
İşçilik hizmetlerinin A veya C grubu ruhsatlı kuruluşlara yaptırılması halinde, asıl işveren-alt işveren ilişkisine ilişkin İş Kanunu Md. 2 hükümleri ve müteselsil sorumluluk kuralları uygulanır (Bülten 3, üçüncü yazıya bakınız).
Vardiya ve gece çalışması
7/24 operasyon nedeniyle vardiya, gece çalışması, fazla çalışma ve denkleştirme İş Kanunu hükümlerine göre düzenlenir (Bülten 3, ikinci yazıya bakınız). Yer hizmetleri personelinin çalışma süresi bakımından SHT-FTL kapsamı uçuş ve kabin ekibiyle sınırlıdır.
Belge Kaybının İş Sözleşmesine Etkisi
Tanıtma kartının geri alınması veya araç kullanma belgesinin iptali gibi idari işlemler, çalışanın görevini yapabilmesini engelleyebilir. Bu hâllerde işçinin başka göreve atanıp atanamayacağı, ücret ve fesih sonuçları sözleşme, işyeri uygulaması ve iş hukuku ilkeleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
07
Denetim ve Yaptırımlar
SHY-22, Md. 22/1-(j) ve (k) (Ruhsat iptalinin sonuçları)
Belirli bentlere göre çalışma ruhsatı iptal edilen kuruluşa "iki yıl süre ile bu Yönetmelik kapsamında çalışma ruhsatı verilmez." Kuruluşun sahibi, ortağı veya temsile yetkili yöneticisi, başka bir yer hizmetleri kuruluşunda tekrar sahip, ortak veya temsile yetkili yönetici olamaz.
Şart kaybı (Md. 22/1-a)
Ruhsat şartlarının tamamını veya bir kısmını kaybeden kuruluşa 30 gün süre verilir; süre içinde sağlanmazsa ruhsat iptal edilir.
Uçuş güvenliğini tehlikeye düşüren kusur (Md. 22/1-b, g)
Faaliyet işletmeci tarafından derhal durdurulur; kuruluşa en fazla 30 gün süre verilir; süre içinde tedbir alınmazsa SHGM ruhsatı askıya alır, ek 30 gün sonunda eksiklik giderilmezse iptal eder.
Hizmette aksama (Md. 22/1-c, ç)
Yazılı bildirim ve 30 gün süre; giderilmezse 30 gün askı; hizmet sözleşmesindeki parasal yaptırımlar uygulanır.
Personel ve araç (Md. 22/1-d, e, f)
Tanıtma kartı geri alınması; muayenesi eksik araçların apron plakasının geri alınması; ehliyetsiz araç kullanan personelin kartının geri alınması.
Yanlış bilgi (Md. 22/1-ı)
SHGM'ye yanlış bilgi veya belge verilmesi halinde yazılı uyarı ve idari para cezası; tekrarında ruhsat 90 gün askıya alınır, devamında iptal edilir.
Genel (Md. 22/1-i)
Yönetmeliğe aykırı davranışta 2920 sayılı Kanun'un 143. maddesi kapsamında idari yaptırımlar uygulanır veya ruhsat iptal edilir.
08
Başlıca Mevzuat ve Kaynaklar
SHY-22
Havalimanları/Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği; RG 23.08.2016 / 29810; son değişiklikler RG 09.12.2025 / 33102 ve RG 05.05.2026 / 33244.
2920 s. Türk Sivil Havacılık Kanunu
Md. 44 (yetkilendirme dayanağı); Md. 143 (idari yaptırımlar).
SHT-YHT
Havalimanları Yer Hizmet Türleri ve Detayları Talimatı (SHGM; güncel sürüm SHGM mevzuat sayfasındadır).
IATA SGHA
Standart Yer Hizmetleri Anlaşması (SHY-22 Md. 17/1-ç atfı).
SHY-33B
Sivil Hava Ulaşımına Açık Havaalanlarında Yer Alan Terminaller ile Sıhhi İşyerleri İçin İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik (RG 03.03.2018 / 30349).
SHT-EĞİTİM/CBTA-DGR
Tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınması eğitim talimatı.
4857 s. İş Kanunu
Md. 2 (asıl işveren-alt işveren), Md. 63 vd. (çalışma süreleri).
Serinin Sonraki Yazısı
Dispeçer ve Uçuş Operasyon Personelinin Hukuki Statüsü
SHY-UHU lisansı, UOD-2026/1 genelgesindeki eğitim ve kontrol yükümlülükleri, sorumluluk ve çalışma koşulları.
→
Hukuki Danışmanlık Alın
Somut durumunuz için bir havacılık hukuku avukatına danışmanızı öneririz. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla, Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte olan mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır. Havacılık mevzuatı sık değiştiğinden güncel metinler için SHGM mevzuat sayfası ve Resmî Gazete esas alınmalıdır.
Yer Hizmetleri SHY-22 SGHA Kargo ve Posta Hizmeti Çalışma Ruhsatı Havacılık Hukuku