İş kazası, hem çalışan hem işletme için ağır sonuçlar doğuran bir olaydır. Hukuki boyutu ise çoğu zaman tahmin edilenden daha kapsamlıdır: SGK bildirimi, tazminat davaları, SGK'nın rücu talebi ve ağır hallerde cezai soruşturma.

Bu yazıda iş kazasının hukuki tanımını, bildirim yükümlülüklerini, işverenin sorumluluk esaslarını ve doğabilecek tazminat türlerini ele alıyoruz.

İş kazasının tanımı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesinde yapılmıştır ve sanılandan geniştir.

İş kazası meydana geldiğinde iki ayrı bildirim yapılması gerekir. Süreler kısadır ve ihlali idari para cezası doğurur.

Kaza Sonrası Yapılması Gerekenler

• Öncelikle tıbbi müdahale sağlanır ve çalışanın sağlığı güvence altına alınır.

• Kaza yeri, delillerin korunması amacıyla mümkün olduğunca değiştirilmeden muhafaza edilir.

• Kaza yerinin fotoğrafları çekilir, tanık ifadeleri yazılı olarak alınır.

• Yasal bildirimler süresinde yapılır.

• İş güvenliği uzmanı tarafından kaza incelemesi yapılır ve rapor düzenlenir.

• Benzer kazaların önlenmesi için risk değerlendirmesi güncellenir.

İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu, Türk Borçlar Kanunu'nun işçiyi gözetme borcuna dayanır.

TBK Madde 417 uyarınca işveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek, işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla yükümlüdür. Özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

Aynı madde uyarınca işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.

İş kazası nedeniyle açılabilecek tazminat davaları, kazanın sonucuna göre farklılık gösterir.

İş kazası, hukuki sorumluluğun yanında cezai soruşturma da başlatabilir.

Ölümlü veya yaralanmalı iş kazalarında, Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından resen soruşturma başlatılır. Kusur durumuna göre taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçlarından işveren, işveren vekili veya sorumlu personel hakkında dava açılabilir.

Cezai sorumluluk kişiseldir; şirketin tüzel kişiliği değil, kusuru bulunan gerçek kişiler sorumlu tutulur. Bu nedenle işyerinde İSG konusunda kimin yetkili ve sorumlu olduğunun belgelerle net biçimde belirlenmiş olması önem taşır.

İş kazası geçiren çalışanın öncelikle sağlık kuruluşuna başvurması ve olayın iş kazası olduğunu belirtmesi önemlidir. Bu beyan, tedavi sürecinin iş kazası kapsamında yürütülmesini sağlar.

Çalışan, işveren bildirimi yapmasa dahi iş kazasını doğrudan SGK'ya bildirebilir. Ayrıca tedavi sürecine ilişkin tüm belgelerin, raporların ve giderlerin saklanması, ileride açılabilecek tazminat davası bakımından önem taşır.