6331 sayılı Kanun geniş bir kapsama sahiptir; ancak 2. maddede sayılan faaliyet ve kişiler için istisnalar vardır. Olağan bir tekstil atölyesi, yalnızca çalışan sayısının azlığı nedeniyle kapsam dışında değildir. Tek işçi çalıştıran bir atölye de bu kanunun yükümlülüklerine tabidir.

Tekstil sektöründe İSG konusu iki nedenle kritik önem taşır. Birincisi, sektörün barındırdığı risklerin çeşitliliğidir: kesici makineler, kimyasal maddeler, pamuk tozu, gürültü, ergonomik riskler ve yangın tehlikesi. İkincisi, İSG yükümlülüklerinin ihlali halinde ortaya çıkan sorumluluğun kapsamıdır: idari para cezası, tazminat sorumluluğu ve ağır hallerde cezai sorumluluk.

İSG yükümlülüklerinin kapsamı, işyerinin tehlike sınıfına göre değişir. Tehlike sınıfı, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ile belirlenir.

Tehlike sınıfları az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak üçe ayrılır. Tekstil sektöründeki faaliyetler, yapılan işin niteliğine göre farklı sınıflarda yer alabilir. Örneğin dokuma ve konfeksiyon üretimi ile boyama, apre ve terbiye işlemleri farklı tehlike sınıflarında değerlendirilebilir.

Risk değerlendirmesi, İSG mevzuatının temelini oluşturan zorunlu bir belgedir. Hazırlanmaması başlı başına idari para cezası sebebidir.

İşveren, çalışma ortamının ve çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama, sürdürme ve geliştirme amacıyla iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür (6331 s.K. Md. 10).

Risk Değerlendirmesinin Aşamaları

• Tehlikelerin tanımlanması: İşyerindeki tüm tehlike kaynaklarının belirlenmesi.

• Risklerin belirlenmesi ve analizi: Tehlikelerin ortaya çıkarabileceği zararların ve gerçekleşme olasılığının değerlendirilmesi.

• Kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Risklerin ortadan kaldırılması veya kabul edilebilir düzeye indirilmesi için alınacak önlemler.

• Dokümantasyon: Tüm sürecin yazılı olarak kayıt altına alınması.

• Güncelleme: Tehlike sınıfına göre belirlenen periyotlarda ve işyerinde değişiklik olduğunda yenilenmesi.

İşveren, gerekli nitelikte iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme veya mevzuata uygun hizmet sağlama yükümlülüğünü yerine getirir. Güncel mevzuatta yetkili OSGB ve ÇASMER seçenekleri ile koşullu olarak işverenin hizmeti üstlenebildiği yollar bulunur. Elliden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde gerekli eğitimi tamamlayan işveren veya vekilinin hizmeti üstlenmesi seçeneği işe giriş/periyodik muayene ve tetkikleri kapsamaz; her küçük tekstil işletmesi için genel muafiyet değildir.

Görevlendirilecek uzman ve hekimin çalışma süresi; işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenir. Az tehlikeli işyerlerinde çalışan başına aylık asgari süre, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerine göre daha kısadır.

Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesi zorunludur. Eğitim verilmemesi, iş kazası halinde işverenin kusur oranını doğrudan etkiler.

6331 sayılı Kanun Madde 17 uyarınca işveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlar. Bu eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde veya yeni teknoloji uygulanması durumunda verilir.

Her sektörün kendine özgü tehlike profili vardır. Tekstilde öne çıkan riskler ve alınması gereken tedbirler şunlardır.

İSG mevzuatı yalnızca işverene yükümlülük getirmez; çalışanların da hakları ve sorumlulukları vardır.

Çalışanlar ise kendi hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle, işveren tarafından verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda hareket etmekle, kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmakla ve tespit ettikleri tehlike kaynaklarını bildirmekle yükümlüdür.