Bülten 5 · Gönderi 2
Her veri için açık rıza almak hem gereksiz hem çoğu zaman hatalıdır. Doğru olan, önce hangi hukuki sebebe dayanıldığını belirlemektir.
KVKK uygulamasında en sık yapılan hata, her veri işleme faaliyeti için ‘açık rıza’ metni imzalatmaktır. Oysa kanun, açık rızayı birçok seçenekten biri olarak düzenler; üstelik işveren-çalışan gibi güç dengesizliği bulunan ilişkilerde rızanın geçerliliği tartışmalıdır.
Bu yazıda işleme şartlarını, açık rızanın niteliğini, Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 2026 tarihli ilke kararını ve özel nitelikli veriler bakımından 2024’te getirilen değişikliği ele alıyoruz.
Kişisel Verilerin İşlenme Şartları
KVKK Md. 5 uyarınca kişisel veriler, ilgili kişinin açık rızası veya sayılan diğer şartlardan en az birinin varlığı halinde işlenebilir.
Sıralama
Önce kanundaki diğer şartlardan biri aranmalı; hiçbiri uygulanamıyorsa açık rızaya başvurulmalıdır. Başka bir şart varken ayrıca açık rıza almak hem gereksizdir hem de ilgili kişide yanlış izlenim yaratır.
Açık Rıza Nedir, Hangi Koşullarda Geçerlidir?
Açık rıza; belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır.
Belirli bir konuya ilişkin olmalı: ‘Her türlü veri işleme için’ gibi genel ve belirsiz ifadeler geçerli açık rıza oluşturmaz.
Bilgilendirmeye dayanmalı: İlgili kişi, neye rıza gösterdiğini bilmelidir.
Özgür iradeyle verilmeli: Hizmetin veya işin şartı olarak dayatılan rıza özgür irade ürünü değildir.
Geri alınabilmeli: İlgili kişi rızasını diledikçe geri çekebilmelidir; geri çekmenin yolu açık ve kolay olmalıdır.
İşveren-Çalışan İlişkisi
İşçi ile işveren arasındaki yapısal güç dengesizliği nedeniyle, çalışandan alınan açık rızanın özgür iradeye dayanıp dayanmadığı ciddi biçimde tartışılır. Bu nedenle çalışan verilerinde açık rıza yerine kanundaki diğer işleme şartlarına dayanılması esastır.
Aydınlatma ve Açık Rıza Metinleri Ayrı Olmalı (2026/347)
Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılı ilke kararıyla, aydınlatma ve açık rıza metinlerinin ayrı düzenlenmesi gerektiğini duyurmuştur. Karar 24.03.2026 tarihli ve 33203 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Tekstil Uygulamasında Tipik Hata
Üyelik formunda tek bir onay kutusuyla hem aydınlatma metnini ‘okudum’, hem pazarlama izni, hem yurt dışı aktarım rızası alınması. Bu tür iç içe metinler ilke kararıyla bağdaşmaz; her amaç için ayrı ve seçilebilir onay sunulmalıdır.
Özel Nitelikli Veriler ve 2024 Değişikliği
12.03.2024 tarihli 7499 sayılı Kanun ile KVKK Md. 6 yeniden düzenlenmiş; değişiklik 01.06.2024’te yürürlüğe girmiştir. Özel nitelikli verinin tanımı değişmemiş, işleme şartları genişletilmiştir.
Önceki düzenlemede özel nitelikli veriler, kural olarak açık rıza olmaksızın işlenemiyordu ve istisnalar çok sınırlıydı. Yeni düzenlemede açık rızanın yanında birden fazla alternatif işleme şartı tanımlanmıştır. İşletme açısından en önemlileri şunlardır:
Ek Önlemler
Özel nitelikli verilerin işlenmesinde Kurul tarafından belirlenen yeterli önlemlerin alınması da şarttır. Bu nedenle bu verilere erişim yetkisi sınırlandırılmalı, kayıtlar ayrı ve güvenli ortamda tutulmalı ve gizlilik yükümlülüğü sağlanmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
Toplu rıza formu: İşe giriş sırasında çalışana tek bir imzayla tüm veri işleme faaliyetleri için rıza imzalatmak.
İş sözleşmesine gömülü rıza: Rıza metnini iş sözleşmesinin bir maddesi hâline getirmek; bu hâlde rıza özgür irade ürünü sayılmaz.
Aydınlatma yerine rıza: Bilgilendirme yapmadan sadece imza almak, yükümlülüğü yerine getirmez.
Geri çekme yolu bırakmamak: Pazarlama izninin kolayca geri alınabileceği bir mekanizma sunmamak.
Ticari elektronik ileti izni ile KVKK rızasını karıştırmak: Pazarlama iletileri ayrıca ticari ileti mevzuatına tabidir (E-Ticaret bülteninin son yazısına bakınız).
Hukuki Danışmanlık Alın
Konuyla ilgili somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla, Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte olan mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır.