Bülten 3 · Gönderi 7
Kıdem ve
İhbar Tazminatı
İş ilişkisinin sona ermesinde en çok uyuşmazlık doğuran konu tazminatlardır. Kimin, hangi halde, ne kadar tazminata hak kazandığı net kurallara bağlıdır.
Kıdem ve ihbar tazminatı, birbirinden bağımsız iki ayrı haktır. Koşulları, hesaplama yöntemleri ve vergilendirilmeleri farklıdır. Uygulamada bu ikisinin karıştırılması sık rastlanan bir durumdur.
Kıdem tazminatı, işçinin işyerinde geçirdiği süreye karşılık ödenen bir tazminattır. İhbar tazminatı ise bildirim süresine uyulmamasının karşılığıdır. Bir fesihte her ikisi birlikte doğabileceği gibi, yalnızca biri de doğabilir.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma
Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesinde düzenlenmiştir.
Temel Koşul
İşçinin aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olması gerekir. Bir yıldan az çalışmada kıdem tazminatı doğmaz.
Kıdem Tazminatına Hak Kazandıran Haller
Kıdem Tazminatı Doğmayan Haller
İşçinin haklı bir neden olmaksızın istifa etmesi
İşverenin İş K. Md. 25/II uyarınca haklı nedenle derhal fesih yapması
Bir yıldan az çalışma
Deneme süresi içinde yapılan fesih
Kıdem Tazminatının Hesaplanması
Kıdem tazminatı, her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için orantılı ödeme yapılır.
Giydirilmiş Ücret Kavramı
Kıdem tazminatı hesabında çıplak ücret değil, giydirilmiş ücret esas alınır. Giydirilmiş ücret; temel ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve parayla ölçülebilen sürekli nitelikteki menfaatlerin eklenmesiyle bulunur.
Süreklilik Arz Edenler
Yemek yardımı, yol yardımı, düzenli ödenen ikramiye, yakacak yardımı, konut yardımı gibi süreklilik gösteren menfaatler.
Arızi Ödemeler
Fazla mesai ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, yıllık izin ücreti, arızi nitelikteki primler.
Kıdem Tazminatı Tavanı
Kıdem tazminatının yıllık tutarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu tavan her yıl iki kez (Ocak ve Temmuz) güncellenir. Tavanı aşan kısım için ödeme yapılamaz.
Vergilendirme
Kıdem tazminatının tavan dahilindeki kısmı gelir vergisinden istisnadır. Ancak damga vergisine tabidir. İhbar tazminatı ise hem gelir vergisine hem damga vergisine tabidir. Bu ayrım, net ödeme tutarını doğrudan etkiler.
İhbar Tazminatı
İhbar tazminatı, bildirim süresine uyulmamasının karşılığıdır. Bildirim süresine uyan taraf için tazminat doğmaz.
İhbar Süreleri ve Karşılıkları — İş K. Md. 17
6 aydan az kıdem: 2 hafta
6 ay – 1,5 yıl kıdem: 4 hafta
1,5 – 3 yıl kıdem: 6 hafta
3 yıldan fazla kıdem: 8 hafta
İhbar tazminatı, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında hesaplanır ve giydirilmiş ücret üzerinden belirlenir. Bildirim süresine uymayan taraf, karşı tarafa bu tazminatı ödemekle yükümlüdür. Bu yükümlülük karşılıklıdır; bildirimsiz istifa eden işçi de işverene ihbar tazminatı ödemek durumunda kalabilir.
Kıdem ile İhbar Arasındaki Fark
Kıdem tazminatı için en az bir yıllık çalışma gerekirken, ihbar tazminatı için böyle bir süre şartı yoktur. Altı aydan az kıdemi olan işçi de ihbar tazminatına hak kazanabilir. Ayrıca haklı nedenle derhal fesih hallerinde ihbar tazminatı doğmaz; çünkü bu fesihlerde bildirim süresi zaten aranmaz.
Kıdem Süresinin Hesabı
Kıdem süresinin doğru hesaplanması, tazminat tutarını doğrudan etkiler. Bazı süreler kıdeme dahil edilirken bazıları edilmez.
İşe giriş ve çıkış tarihleri: Kıdem, işçinin fiilen işe başladığı tarihten iş sözleşmesinin sona erdiği tarihe kadar hesaplanır.
Aynı işverene ait farklı işyerleri: İşçinin aynı işverene bağlı olarak farklı işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilir.
İşyeri devri: İşyerinin devri halinde işçinin kıdemi devam eder; devralan işveren önceki süreleri de dikkate almak zorundadır.
Ücretsiz izin: İşçinin talebiyle kullanılan uzun süreli ücretsiz izinlerin kıdeme etkisi somut duruma göre değerlendirilir.
Askerlik ve doğum izni: Bu sürelerin kıdeme dahil edilip edilmeyeceği, iznin niteliğine ve süresine göre belirlenir.
Aralıklı Çalışma
İşçinin aynı işverene ait işyerinde aralıklı olarak çalışması halinde, önceki dönem için kıdem tazminatı ödenmemişse süreler birleştirilebilir. Ancak her dönem sonunda kıdem tazminatı ödenmişse, yalnızca son dönem dikkate alınır.
Ödeme ve Zamanaşımı
Kıdem ve ihbar tazminatı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte muaccel hale gelir. Ödemenin gecikmesi halinde kıdem tazminatı için mevduata uygulanan en yüksek faiz, ihbar tazminatı için ise yasal faiz işletilir.
Zamanaşımı Süreleri
Kıdem tazminatı: 5 yıl
İhbar tazminatı: 5 yıl
Süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar
Tazminat hesabında en sık yapılan hata, giydirilmiş ücretin doğru belirlenmemesidir. Yemek, yol ve düzenli primlerin hesaba dahil edilmemesi, tazminatın önemli ölçüde eksik hesaplanmasına yol açar.
İbraname ve Ödeme Belgesi
Tazminat ödemesi yapılırken düzenlenen ibranamenin geçerliliği belirli koşullara bağlıdır. TBK Madde 420 uyarınca işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır.
Hukuki Danışmanlık Alın
Tazminat hesaplamaları ve ödeme süreçleri için bir iş hukuku avukatına danışmanızı öneririz.