Aile ve İcra Hukuku
Nafaka alacağı için icra takibi, haciz ve tazyik hapsi gibi birbirini tamamlayan yollar vardır. Ancak her yolun kendine özgü şartı ve hak düşürücü süresi bulunur.
Mahkeme kararıyla bağlanan nafaka her ay düzenli ödenmediğinde alacaklı genellikle ne yapacağını bilemez. Oysa kanun, bu durumda başvurulabilecek birden fazla yol öngörmüştür. Önemli olan, doğru yolu doğru sırayla ve süresinde kullanmaktır.
Bu yazıda nafaka alacağının icra yoluyla tahsilini, haciz ve maaş kesintisini, tazyik hapsinin (İİK Md. 344) şartlarını ve sürelerini, nafaka borcunu ödeyemediğini ileri süren borçlunun savunmalarını ve Türk Ceza Kanunu’ndaki ayrı suçu, ilgili kanun maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz. Yazının sonunda ilgili Yargıtay kararlarının değerlendirmeleri yer almaktadır.
Kısaca
Tazyik hapsi için ilamlı icra takibi başlatılmış olmalı, takip talebinde işleyecek cari nafaka da istenmeli, icra emri tebliğ edilmeli ve şikâyet 3 ay içinde yapılmalıdır. Borç ödendiği anda hapis sona erer.
Genel Bakış: Nafaka Ödenmezse Başvurulabilecek Yollar
Hangi Yol Seçilmeli?
Çoğu durumda ilamlı icra takibi ile haciz yolu birlikte yürütülür; tazyik hapsi, borçluyu ödemeye zorlayan ek bir baskı aracıdır. Borçlu ödeyince hapis sona erer; yani amaç cezalandırma değil, tahsildir.
İlamlı İcra Takibi Nasıl Başlatılır?
Nafaka kararı kesinleşmemiş olsa bile nafaka hükmü derhal icraya konulabilir. Çünkü nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.
6100 sayılı HMK, Md. 350/1 ve 367/1
“Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.”
İlgili mevzuata göre bu hüküm, istinaf veya temyize başvurulmasının nafaka takibini durdurmayacağı anlamına gelir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, Md. 32 (İcra emri)
Para borcuna dair ilam icra dairesine verilince icra memuru borçluya bir icra emri tebliğ eder. Emirde hükmolunan şeyin cinsi ve miktarı gösterilir ve “nihayet yedi gün içinde ödenmesi” istenir; ödenmezse cebri icra yapılacağı ihtar edilir.
İcra dairesine başvurun: Nafaka ilamı ile birlikte ilamlı icra takip talebinde bulunun. Nafaka ilamının kesinleşme şerhi bulunması beklenmeden de ilamlı icraya konulabilir.
Takip talebini doğru yazın: Geçmişte birikmiş nafakaların yanında işleyecek (cari) nafakayı da açıkça isteyin. Bu, tazyik hapsi için en kritik şarttır.
İcra emri tebliğ edilir: Borçluya (borçlunun vekili varsa vekiline) yedi gün içinde ödeme yapması veya mal beyanında bulunması için icra emri gönderilir.
Haciz süreci başlar: Borçlu ödemezse maaş, banka hesabı ve diğer mallar üzerine haciz konulur.
⚖ Yargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2021/920, K. 2021/1586 · 16.02.2021
Takip talebinde işleyecek cari nafakaların da talep edilmesi gerekir. Takip yalnızca geçmiş dönem birikmiş nafaka alacaklarına ilişkinse tazyik hapsinin unsurları oluşmaz; çünkü bu alacaklar adi alacak niteliğindedir.
Yargıtay, bu eksikliğe dayanarak verilen tazyik hapsi kararını bozmuştur. Aynı yönde: 12. HD, 18.02.2020, E. 2020/453, K. 2020/1402.
Maaş Haczi, Hacze İştirak, Faiz ve Zamanaşımı
Nafaka alacaklısı, kanunda tanınan özel haklarla diğer alacaklılara göre daha güçlü bir konumdadır.
2004 sayılı İİK, Md. 101 (son fıkra)
“Nafaka ilamına istinat eden alacaklı önce takip merasiminin icrasına lüzum olmaksızın her zaman aynı derecede hacze iştirak edebilir. Suiniyet hali müstesnadır.”
Bu hüküm, başka bir alacaklının haczi varsa nafaka alacaklısının bu hacze ayrıca takip yapmadan katılabilmesini sağlar.
2004 sayılı İİK, Md. 83 (Maaş haczi)
Maaşlar ve her nevi ücretler, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir; “haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz.” Birden fazla haciz varsa sıraya konur.
Kısaca
Nafaka alacağınız birikmişse, beş yıllık zamanaşımı süresi içinde takip yapmak gerekir. Eski nafaka alacağını uzun süre takip etmemek hak kaybına yol açabilir.
Tazyik Hapsi (İİK Md. 344): Şartları Nelerdir?
Tazyik hapsi, nafakayı ödemeyen borçluya ödeme yapması için uygulanan bir baskı yaptırımıdır; amacı ceza vermek değil, borcun ödenmesini sağlamaktır.
2004 sayılı İİK, Md. 344
“Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse, borçlu tahliye edilir. Borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması halinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.”
⚖ Yargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2025/4488, K. 2025/5031 · 01.07.2025 (aynı yönde: E. 2020/2264 ve E. 2020/4662)
Tazyik hapsi için: nafakanın kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması, icra takibine başlanılmış ve icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması, borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymaması, icra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması, borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması için açmış olduğu bir davanın bulunmaması ve şikâyet hakkının süresinde kullanılması gerekir.
Tazyik Hapsi Şartları: Kontrol Listesi
1. Nafakaya dair mahkeme kararı (ilam veya ara karar) var.
2. İlamlı icra takibi başlatılmış ve icra emri borçluya (vekili varsa vekiline) tebliğ edilmiş.
3. İcra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında en az bir aylık cari nafaka borcu işlemiş.
4. Takip talebinde işleyecek cari nafaka da istenmiş.
5. Borçlunun nafakayı kaldırma/azaltma davası yok veya sonuçlanmış.
6. Şikâyet süresi içinde.
Şikâyet Süresi, Tekrar ve Hapsin Sona Ermesi
Tazyik hapsinde süreler katıdır. Süresi geçen şikâyetle ceza verilemez.
2004 sayılı İİK, Md. 347 (Şikâyet süresi)
“Bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.”
2004 sayılı İİK, Md. 354/1 (Davanın ve cezanın düşmesi)
“…müştekisi feragat eder veya borcun itfa edildiği sabit olursa dava ve bütün neticeleriyle beraber ceza düşer.”
Maddenin devamına göre tazyik hapsi kararı, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez. Ayrıca nafaka alacaklarına ilişkin takipler, alacak miktarının asgari ücretin altında kalması durumunda hapis uygulanmaması kuralının dışındadır.
⚖ Yargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2020/446, K. 2020/1404 · 18.02.2020
Nafaka borcu dönemsel olduğundan “ödenmeyen her güncel aylık nafaka için yeni şikâyet süresi başlar.” Önceki aylar için hapis verilmiş olması, daha önce şikâyete konu edilmemiş sonraki aylar için yeniden tazyik hapsi verilmesine engel değildir.
Aynı yönde: 19. CD, 15.03.2017, E. 2016/15184, K. 2017/2239.
⚖ Yargıtay 12. Hukuk Dairesi · E. 2021/6079, K. 2021/7056 · 29.06.2021
Verilen tazyik hapsinin hangi aylara ilişkin nafaka borcu nedeniyle verildiği kararda açıkça gösterilmelidir; belirsizlik bozma nedenidir. Şikâyet tarihinden geriye doğru üç aylık nafaka borcu esas alınmalıdır.
Süreyi Kaçırmayın
Ödenmeyen her ay için üç aylık şikâyet süresi ayrı ayrı işler. Şikâyet etmek istediğiniz ayın borcunu öğrendiğiniz tarihten itibaren üç ay içinde başvurmalısınız; aksi hâlde o ay için tazyik hapsi istenemez.
Borçlunun Savunmaları: Ödeme Gücü, Dava ve Çocuğun Erginliği
Nafaka borçlusunun ileri sürebileceği savunmaların hepsi tazyik hapsini engellemez. Yargıtay kararları sınırı çizmektedir.
Ceza Davası: TCK Md. 233 (Aile Hukukundan Doğan Yükümlülüğün İhlali)
Nafaka borcunu ödememek, icra hukuku yaptırımının yanı sıra ayrı bir suç da oluşturabilir.
5237 sayılı TCK, Md. 233/1
“Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikayet üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Bilmeniz Gerekenler
Suç, kasten işlenebilir; borçlunun yükümlülüğü yerine getirebilecek fiili ve ekonomik imkânının bulunması gerekir. Borçlunun çalışamayacak derecede malul veya tamamen gelirsiz olduğunun tespiti hâlinde kast oluşmaz.
Suç şikâyete bağlıdır; genel şikâyet süresi fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır.
Bu yazıda bu suçun unsurlarına ilişkin Yargıtay kararı bulunmamaktadır; bilgiler mevzuat notuna dayanır.
Uygulama Rehberi: Alacaklı ve Borçlu İçin Adımlar
1. İlamlı takip
Nafaka ilamıyla icra dairesine başvurun; takip talebine cari nafakayı da yazdırın.
2. Haciz ve takip
Borçlunun maaşı, banka hesabı ve mallarını araştırın; gerekli hacizleri talep edin.
3. Şikâyet
İcra emri tebliğ edildikten ve en az bir aylık cari nafaka işledikten sonra, üç ay içinde icra ceza mahkemesine tazyik hapsi için şikâyette bulunun.
4. Kayıt tutun
Ödeme dekontlarını ve ödenmeyen ayları kayıt altına alın; her ay için süreyi takip edin.
1. Ödemeleri belgeleyin
Havale veya EFT ile ödeyin; dekontta hangi aya ait olduğunu belirtin.
2. Ödeyemiyorsanız
Gelir durumunuz gerçekten değiştiyse nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açın; bu, tazyik hapsini davanın sonuna bırakma imkânı doğurabilir.
3. Tebligatı kontrol edin
İcra emri tebliğ edilmişse itiraz sürelerini kaçırmayın; vekil varsa tebligatın vekile yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
4. Birikmiş borcu ödeyin
Hapsin uygulanmasına başlansa bile borcun ödenmesi hâlinde tahliye edilirsiniz.
Yargıtay Kararları
1. Tazyik Hapsinin Unsurları ve Şikâyet Şartları
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ve 19. Ceza Dairesi, tazyik hapsi için şu şartları aramaktadır: nafaka ödenmesinin kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması, icra takibine başlanılmış ve icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması, borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymaması, icra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması, nafakanın kaldırılması veya azaltılması için açılmış bir davanın bulunmaması veya sonuçlanmış olması ve şikâyet hakkının süresinde kullanılması (12. HD, 01.07.2025, E. 2025/4488; 05.05.2020, E. 2020/2264; 15.09.2020, E. 2020/4662).
2. Şikâyet Süreleri
İİK Md. 347 uyarınca şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (12. HD, 16.02.2021, E. 2021/920; 15.02.2022, E. 2022/1269; 31.10.2023, E. 2023/7747; 29.06.2021, E. 2021/6079; 05.05.2020, E. 2020/2265; 19. CD, 04.10.2018, E. 2018/4315). Süresi geçmiş şikâyetle ceza verilemez (12. HD, 04.04.2023, E. 2023/2414; 05.05.2020, E. 2020/2265).
3. Tekrar, Belirlilik ve Düşme
Ödenmeyen her güncel aylık nafaka için yeni şikâyet süresi işler (12. HD, 18.02.2020, E. 2020/446). Önceki aylara ilişkin kararın veya o borcun ödenmesinin, daha önce şikâyete konu edilmemiş sonraki aylar için yeniden tazyik hapsini engellemediği kabul edilmiştir (19. CD, 15.03.2017, E. 2016/15184). Kararda hangi aylar için hapis verildiği açıkça gösterilmelidir (12. HD, 29.06.2021, E. 2021/6079; 07.03.2023, E. 2023/1881; 14.02.2023, E. 2023/893). Borcun itfası hâlinde İİK Md. 354/1 uyarınca ceza düşer; infaz varsa borçlu salıverilir (12. HD, 31.10.2023, E. 2023/7747; 13.05.2025, E. 2025/3011; 15.09.2020, E. 2020/4662; 01.03.2022, E. 2022/1604).
4. Ödeme Gücü Savunması, Tedbir Nafakası ve Erginlik
İİK Md. 344/2’ye göre nafakanın kaldırılması/azaltılması davası açılmışsa hapis davanın sonuna bırakılabilir (12. HD, 26.09.2023, E. 2023/5270). Şikâyete konu aylardan sonra açılan dava geçmişe etkili değildir (19. CD, 04.10.2018, E. 2018/4315). Tedbir nafakası bulunan ve bağımsız dava açılmamış dosyada borçlunun gelirinin araştırılması bekletici mesele yapılamaz (12. HD, 20.01.2026, E. 2026/227). Cezaevinde bulunma nedeniyle ödeme gücü yokluğu savunması kabul görmemiştir (19. CD, 16.03.2017, E. 2017/708). Çocuğun reşit olması hâlinde iştirak nafakası kendiliğinden sona erer; bu tarihten sonraki aylar için tazyik hapsi verilemez (12. HD, 07.03.2023, E. 2023/1881).
5. Karar Özet Tablosu
| Karar Künyesi | Uyuşmazlık Konusu | Sonuç |
|---|---|---|
| 12. HD, 16.02.2021, E. 2021/920, K. 2021/1586 | Cari nafaka borcu bulunması zorunluluğu; geçmiş dönem alacakların adi alacak niteliği | Bozma |
| 12. HD, 13.05.2025, E. 2025/3011, K. 2025/3871 | Nafaka borçlarının ödenmesi nedeniyle düşme kararı | Kanun yararına bozma isteminin reddi |
| 12. HD, 20.01.2026, E. 2026/227, K. 2026/222 | Tedbir nafakası ara kararı; gelir araştırmasının bekletici mesele yapılamaması | Kanun yararına bozma isteminin reddi |
| 12. HD, 26.09.2023, E. 2023/5270, K. 2023/5343 | Takip talebinde cari nafakanın istenmiş olması | Kanun yararına bozma isteminin reddi |
| 12. HD, 04.04.2023, E. 2023/2414, K. 2023/2294 | Üç aylık şikâyet süresi; ödenen ay için düşme | Dosyanın Bakanlığa gönderilmek üzere Başsavcılığa tevdii |
| 12. HD, 01.07.2025, E. 2025/4488, K. 2025/5031 | İcra emrinin vekile tebliğ zorunluluğu | Bozma |
| 12. HD, 07.03.2023, E. 2023/1881, K. 2023/1415 | Çocuğun reşit olmasıyla iştirak nafakasının sona ermesi; ayların belirsizliği | Kanun yararına bozma |
| 12. HD, 31.10.2023, E. 2023/7747, K. 2023/6864 | Borcun ödenmesi üzerine İİK Md. 354/1 uyarınca cezanın düşmesi | Kanun yararına bozma; düşme ve salıverilme |
| 12. HD, 29.06.2021, E. 2021/6079, K. 2021/7056 | Hangi ayların borcu için hapis verildiğinin belirtilmemesi | Kanun yararına bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 18.02.2020, E. 2020/453, K. 2020/1402 | Cari nafakanın takipte istenmemesi | Bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 05.05.2020, E. 2020/2264, K. 2020/3016 | Takibin icra dairesince durdurulmuş olması | Bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 15.02.2022, E. 2022/1269, K. 2022/1764 | İcra emri tebliği sonrası cari nafaka şikâyetinin süresinde yapılması | Kanun yararına bozma |
| 19. CD, 04.10.2018, E. 2018/4315, K. 2018/9837 | Kaldırma davasının şikâyet döneminden sonra açılması | Bozma |
| 19. CD, 15.03.2017, E. 2016/15184, K. 2017/2239 | Sonraki aylar için yeniden tazyik hapsi verilebilmesi | Aleyhe tesir etmemek üzere bozma |
| 12. HD, 05.05.2020, E. 2020/3166, K. 2020/2986 | Tebliğ ile şikâyet arasında bir aylık cari borç bulunmaması | Bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 05.05.2020, E. 2020/2265, K. 2020/3003 | Şikâyet süresinin geçmesi | Bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 15.09.2020, E. 2020/4662, K. 2020/6970 | Banka havalesiyle ödemenin dekontla ispatı | Kanun yararına bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 15.09.2020, E. 2020/4659, K. 2020/6955 | Avukatın geçerli vekâletnamesi olmaksızın şikâyeti | Bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 18.02.2020, E. 2020/446, K. 2020/1404 | Her cari ay için yeni şikâyet hakkı; hapsin tekrarı | Aleyhe tesir etmemek üzere bozma |
| 19. CD, 16.03.2017, E. 2017/708, K. 2017/2282 | Cezaevinde olma nedeniyle ödeme gücü yokluğu savunması | Kanun yararına bozma isteminin reddi |
| 12. HD, 01.03.2022, E. 2022/1604, K. 2022/2499 | Borcun ödenmesi nedeniyle İİK Md. 354 düşme kararı | Kanun yararına bozma isteminin reddi |
| 19. CD, 10.09.2015, E. 2015/8927, K. 2015/4168 | Takipte cari nafakanın istenmesi; tebliğden sonraki ay nafakasının ödenmemesi | Kanun yararına bozma isteminin reddi |
| 19. CD, 22.03.2017, E. 2016/10412, K. 2017/2564 | Yapılan ödemenin hangi aya ait olduğunun belirsizliği | Bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 19. CD, 12.12.2017, E. 2017/4048, K. 2017/10886 | Şikâyetin yalnızca İİK Md. 340’a dayanması | Bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
| 12. HD, 14.02.2023, E. 2023/893, K. 2023/837 | Şikâyetten geriye 3 aylık borcun esas alınması | Kanun yararına bozma; tazyik hapsinin kaldırılması |
6. Raporda Değerlendirilemeyen Hususlar
Araştırmanın Sınırları
İncelenen 25 kararda ilamsız icra takibinin genel usulü, TCK Md. 233 suçunun unsurları ve şikâyet süresi, nafaka alacağında yasal faiz, genel haciz sınırlamaları ile maaş haczinin sıraya tabi olup olmadığı konularında yargısal değerlendirme yoktur; bu başlıklar raporda mevzuat bilgi notuna dayanılarak sunulmuştur.
Karar sonuçlarının büyük bölümü, icra ceza mahkemesi kararlarına yönelik kanun yararına bozma ve temyiz incelemeleridir.
8. Mevzuat Notu: Başlıca Hükümler
İlamlı icra (İİK Md. 32 vd.): Nafaka alacakları için yedi gün ödeme süreli icra emri gönderilir; HMK Md. 350/1 ve 367/1 uyarınca nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.
İlamsız icra: Genel haciz yoluyla yapılabilir; tazyik hapsi imkânı bulunmaz.
Tazyik hapsi (İİK Md. 344): Üç aya kadar; borcun ifasıyla tahliye. Şikâyet süresi İİK Md. 347’ye göre 3 ay/1 yıl; itiraz Md. 353’e göre iki hafta; düşme Md. 354/1.
TCK Md. 233: Üç aydan iki yıla kadar hapis; şikâyete bağlı; kast ve ödeme imkânı aranır.
Faiz ve zamanaşımı: Yasal faiz; ilamlı takipte İİK Md. 39 (10 yıl); dönemsel nafaka taksitlerinde TBK Md. 147/1 (5 yıl).
Erginlik: İştirak nafakası çocuğun reşit olmasıyla kendiliğinden sona erer.
İlgili Kanun Maddeleri
2004 sayılı İİK, Md. 353 (İtiraz)
İcra mahkemesinin verdiği tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlara karşı, “tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir.” İtiraz incelemesi sonucunda verilen karar kesindir.
Maddenin devamında itirazın hangi mahkemece inceleneceğine ilişkin usul düzenlenmiştir.
2004 sayılı İİK, Md. 354 (Hapsin infazı ve istisna)
İcra mahkemesinin bu Bap hükümlerine göre verdiği tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez. “Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç”, alacak miktarı aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde tazyik ve disiplin hapsi uygulanmaz.
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun
Nafaka alacağı muacceliyet veya takip tarihinden itibaren yasal faize tabidir.
Güncel faiz oranı için ilgili kanun ve Cumhurbaşkanı kararlarına bakılmalıdır.
Hukuki Danışmanlık Alın
Her dosyanın somut koşulları farklıdır. Süreler ve belgeler hak kaybına yol açabileceğinden, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanızı öneririz. Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla, Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte olan mevzuat ve yayımlanmış Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.