Tazminat ve Sigorta Hukuku
Aracınız onarılsa bile, kaza öncesine göre piyasa değerini kaybeder. Bu kayıp, karşı tarafın trafik sigortasından talep edilebilir; ancak önce sigorta şirketine yazılı başvuru gerekir.
Bir trafik kazasında aracınız hasar gördü, tamir ettirdiniz ve araç eski hâline döndü. Ancak ikinci el piyasasında “hasar kayıtlı” veya “boyalı-değişen” olarak satılacağı için eski değerini bulamayacak. İşte bu fark, “değer kaybı” olarak adlandırılır ve tazminat konusu olabilir.
Bu yazıda değer kaybının ne olduğunu, hangi araçlarda istenemeyeceğini, nasıl hesaplandığını, sigorta şirketine nasıl ve ne zaman başvurulacağını, faizin hangi tarihten işleyeceğini, zamanaşımını, trafik sigortası limitini aşan zararlar için ihtiyari sigortaları ve kaskoyu, ilgili kanun maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz. Yazının sonunda ilgili Yargıtay kararlarının değerlendirmeleri yer almaktadır.
Kısaca
Değer kaybı için dava açmadan önce karşı aracın trafik sigortası şirketine yazılı başvuru yapmalısınız. Sigorta, belgelerin ulaşmasından itibaren 8 iş günü içinde ödemekle yükümlüdür. Zamanaşımı: zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmekten itibaren 2 yıl, her hâlde kazadan itibaren 10 yıl. Pert olan veya hurdaya çıkarılan araç için değer kaybı trafik sigortasından istenemez.
Değer Kaybı Nedir? Hukuken Gerçek Zarardır
Değer kaybı, aracın kaza öncesi serbest piyasa değeri ile onarım sonrası serbest piyasa değeri arasındaki farktır.
⚖ Yargıtay 17. Hukuk Dairesi · E. 2016/7008, K. 2016/11431 · 12.12.2016
“Trafik kazasında zarar gören aracın hasarı onarılsa dahi onarımdan sonra aracın piyasa rayiç satış fiyatında düşüklük oluşacağı gerçeği karşısında, kaza nedeniyle araçta meydana gelen değer kaybı, gerçek zarar içinde değerlendirilir ve bu zarardan hem zarar veren hem de ZMSS şirketi sorumludur.”
⚖ Yargıtay 17. Hukuk Dairesi · E. 2016/4613, K. 2016/7586 · 21.06.2016
Değer kaybı, “aracın trafik kazası sonucu hasarlanıp, onarılmasından sonraki değeri ile hiç hasarlanmamış haldeki değeri arasındaki fark”tır. Sigortacının “dolaylı zararların teminat kapsamında olmadığı” yönündeki savunması da kabul görmemiştir (17. HD, 12.11.2015, E. 2015/3758).
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Md. 91/1 (Zorunlu sigorta)
“İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.”
KTK Md. 85/5 (İşletenin sürücü kusurundan sorumluluğu)
“İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.”
Madde metni konsolide metinde ilgili fıkranın cümlesidir; işleten, aracın sürücüsünün kusurundan da kendi kusuru gibi sorumludur.
Hangi Durumlarda Değer Kaybı İstenemez? Pert, Kusur ve Dolaylı Zararlar
Trafik sigortasının kapsamı, KTK Md. 92’de sayılan istisnalarla sınırlandırılmıştır. Değer kaybı konusunda üç sınır önemlidir.
KTK Md. 92/1-(l) (Pert ve hurda araç)
Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır: “Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri.”
Bu bent 9.6.2021 tarihli 7327 sayılı Kanunla eklenmiştir. Aynı maddenin (i) bendi Anayasa Mahkemesinin 17.07.2020 tarihli E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
KTK Md. 92/1-(g) ve (k)
(g): “Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri.” (k): “Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar.”
(g) bendi 14.4.2016 tarihli 6704 sayılı Kanunla, (k) bendi 9.6.2021 tarihli 7327 sayılı Kanunla eklenmiştir.
Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama, soyut formüllerle değil, kaza tarihindeki serbest piyasa koşullarına göre yapılır. Bilirkişi raporu denetime elverişli olmalıdır.
⚖ Yargıtay 17. Hukuk Dairesi · E. 2016/6839, K. 2016/8361 · 29.09.2016
Değer kaybı hesabı, “aracın kaza tarihi itibariyle serbest piyasa koşullarına göre hasarsız haldeki 2. el değerinin belirlenmesi ve aracın tamir edilmesinden sonra, aracın yaşı, hasar miktarı ve hasarlı kısımların özelliği dikkate alındığında yine serbest piyasa koşullarında 2. el değerinde ne kadarlık bir azalma olacağının belirlenmesinden ibarettir.”
⚖ Yargıtay 17. Hukuk Dairesi · E. 2016/11921, K. 2017/5333 · 10.05.2017
Aracın markası, modeli, yaşı, kaza tarihindeki kilometresi ve diğer özellikleri birlikte değerlendirilerek kazadan önceki hasarsız hâliyle ikinci el piyasa rayiç fiyatı ile hasardan sonra onarılmış hâliyle ikinci el piyasa rayiç fiyatı arasındaki fark, değer kaybı zararı olarak belirlenmelidir.
⚖ Yargıtay 4. Hukuk Dairesi · E. 2023/3731, K. 2025/1533 · 03.02.2025
Esas alınacak olan, “aracın kaza tarihindeki hasar görmemiş 2. el piyasa değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki 2. el piyasa değeri arasındaki fark”tır.
Bilirkişi Neleri İnceler?
Aracın markası, modeli, üretim yılı (yaşı) ve kaza tarihindeki kilometresi
Hasarın niteliği ve niceliği; boyanan ve değişen parçalar, hasarlı bölgenin özellikleri
Geçmiş hasar kayıtları ve aracın piyasadaki durumu
Kaza tarihindeki serbest piyasa rayiç değerleri (hasarsız ve onarımdan sonraki)
Kısaca
Değer kaybı hesabında en çok işe yarayan belgeler: onarım faturaları, hasar fotoğrafları, ekspertiz raporu, aracın kilometre ve model bilgileri ile benzer araçların ilan fiyatlarıdır. Bunları kazadan hemen sonra saklayın.
Sigorta Şirketine Başvuru: Dava Şartı ve Tahkim Yolu
Değer kaybı için doğrudan dava açılamaz. Önce karşı aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısına yazılı başvuru yapılmalıdır.
KTK Md. 97 (Doğrudan talep ve dava hakkı)
“Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.”
Karşı aracın sigortasını öğrenin: Kaza tespit tutanağındaki plakadan trafik sigortası şirketini ve poliçeyi tespit edin (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi veya karşı tarafın poliçesi).
Belgeleri hazırlayın: Zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında belirlenen belgeler (kaza tespit tutanağı, araç ruhsatı, onarım faturaları, ekspertiz/hasar raporu, banka hesap bilgileriniz ve değer kaybı talebiniz).
Yazılı başvuru yapın ve tebliğ tarihini belgeleyin: Başvurunun sigorta şirketine ulaştığı tarih, temerrüt ve faiz hesabı için kritiktir. Noter, iadeli taahhütlü posta veya şirketin resmî başvuru kanalı kullanılabilir.
15 gün bekleyin: Şirket başvuruyu yazılı olarak cevaplamazsa veya cevap talebi karşılamazsa dava açabilir ya da tahkime başvurabilirsiniz.
Sigorta Tahkim Komisyonu: mevzuat notuna göre, zorunlu sigortalarda şirket tahkim sistemine üye olmasa da hak sahipleri 5684 sayılı Kanun Md. 30 kapsamında Komisyona başvurabilir; bunun için şirkete başvuru yapılmış ve talebin kısmen veya tamamen olumsuz sonuçlanmış veya 15 iş günü içinde cevap verilmemiş olması şarttır.
Başvurusuz Dava
Sigorta şirketine başvuru yapmadan açılan davada sigortacı, dava tarihinde temerrüde düşmüş sayılır; yani faiz dava tarihinden işler. Başvuru yapmak, faizin daha erken başlamasını sağlar (aşağıya bakınız).
Temerrüt ve Faiz: Sekiz İş Günü Kuralı
Sigortacı ile sürücü ve işleten bakımından faizin başlangıcı farklıdır.
KTK Md. 99/1 (Tazminat ve giderlerin ödenmesi)
“Sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri, sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içinde kalan miktarları hak sahibine ödemek zorundadırlar.”
2026 Yargı Paketi (7589 Sayılı Kanun) Notu
7589 sayılı Kanunla TBK Md. 55’e eklenen yeni faiz hükmü, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma (bedensel zarar) tazminatlarına ilişkindir ve yalnızca 31.07.2026’dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır.
Bu hüküm araç değer kaybı için yeni bir faiz başlangıcı getirmemektedir.
Yasal faiz oranının belirlenmesine ilişkin 2026 değişikliği bildirilmektedir; güncel faiz oranını ve geçiş hükümlerini yayımlanan metinden kontrol edin.
Zamanaşımı: İki Yıl ve On Yıl
Değer kaybı talebi için süre kısadır. Başvuruyu ve davayı geciktirmeyin.
KTK Md. 109/1-3 (Zamanaşımı)
“Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. … Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır.”
Alıntı kısaltılmıştır; cezayı gerektiren fiilden doğan davalarda ceza zamanaşımının daha uzun olması hâlinde o süre uygulanır.
⚖ Yargıtay 17. Hukuk Dairesi · E. 2016/7239, K. 2017/8442 · 02.10.2017
Davacının ıslah yoluyla taleplerini artırdığı tarihin iki yıllık zamanaşımı süresinden sonra olması hâlinde, ıslahla artırılan kısımlar yönünden zamanaşımı nedeniyle ret kararı verilmelidir.
Kısaca
Değer kaybını en baştan eksiksiz talep edin; sonradan ıslahla artırılan kısım, süre geçmişse zamanaşımına uğrayabilir.
Trafik Sigortası Limiti Yetmezse: İMM ve Kasko
Zararınız trafik sigortası limitini aşıyorsa, karşı aracın ihtiyari mali mesuliyet (İMM) sigortası veya kendi kasko poliçeniz gündeme gelebilir. Ancak bu poliçelerin klozları belirleyicidir.
Kaza Sonrası Uygulama Rehberi
Kaza tespit tutanağı düzenleyin veya polis çağırın: Kusur oranı değer kaybının tutarını doğrudan etkiler.
Karşı aracın plaka, ruhsat, sürücü ve poliçe bilgilerini alın.
Aracı onarıma vermeden önce hasarı belgeleyin: Fotoğraf ve video çekin; mümkünse ekspertiz raporu alın.
Onarım faturalarını ve parça listesini saklayın.
Aracınız pert mi, onarılabilir mi? Pert ise değer kaybı istenemez; onarım bedelinin piyasa rayicine oranını kontrol edin.
Değer kaybı için bilirkişi veya eksper görüşü alın: Hasarsız ve onarılmış hâl rayiçlerini karşılaştıran bir hesap isteyin.
Sigorta şirketine yazılı başvuruyu zamanında yapın: Başvurunun ulaşma tarihini belgeleyin.
Cevap gelmezse veya yetersizse: 15 gün sonra dava veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru seçeneklerini değerlendirin.
Sürelere dikkat edin: İki yıllık zamanaşımı, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren işler.
Yargıtay Kararları
1. Değer Kaybının Niteliği ve Teminat Kapsamı
Değer kaybı gerçek zarar niteliğindedir; hem zarar veren hem ZMSS sigortacısı sorumludur (17. HD, E. 2016/7008; E. 2016/4613; E. 2015/3758; E. 2017/544). Pert veya hurdaya çıkarılan araç için değer kaybı teminat dışıdır (KTK Md. 92/1-l; 4. HD, E. 2021/14575).
2. Hesaplama Yöntemi ve Kusur İndirimi
Kaza tarihindeki hasarsız ikinci el rayici ile onarım sonrası rayici arasındaki fark (17. HD, E. 2016/6839; E. 2016/11921; 4. HD, E. 2021/25174; E. 2023/3731). Kusura denk gelen kısım teminat dışıdır (17. HD, E. 2016/19026; E. 2017/544).
3. Başvuru, Temerrüt ve Faiz
KTK Md. 97 uyarınca dava öncesi yazılı başvuru gerekir; temerrüt, başvuru tebliğ tarihine 8 iş günü eklenerek bulunur (17. HD, E. 2016/6839; E. 2018/848; 4. HD, E. 2022/12515; E. 2023/3731); başvuru yoksa dava tarihinde temerrüt (17. HD, E. 2016/11921; E. 2016/15022). İşleten ve sürücü bakımından faiz kaza tarihinden işler (4. HD, E. 2023/1321; E. 2023/12883).
4. Zamanaşımı, Limit, İMM ve Kasko
KTK Md. 109 (17. HD, E. 2016/7239). Poliçe limiti (4. HD, E. 2023/12883; 17. HD, E. 2016/9035). İMM klozu (4. HD, E. 2022/8519; E. 2022/16426; E. 2024/11572); kasko (4. HD, E. 2023/3046; E. 2022/7465; E. 2022/6602; 17. HD, E. 2016/17736).
5. Kazanç Kaybı ve Pert/Onarım Ayrımı
Dolaylı zararlar trafik sigortası dışındadır ve yalnızca sürücü ve işletenden istenebilir (4. HD, E. 2021/25174; 17. HD, E. 2016/9035; E. 2017/544; E. 2016/7248); onarımın ekonomik olup olmadığı değerlendirilir (4. HD, E. 2021/14575).
6. Karar Özet Tablosu
| Karar Künyesi | Uyuşmazlık Konusu | Sonuç |
|---|---|---|
| 17. HD, 29.09.2016, E. 2016/6839, K. 2016/8361 | Değer kaybı serbest piyasa hesabı; ZMSS 8 iş günü temerrüt | Bozma |
| 17. HD, 10.05.2017, E. 2016/11921, K. 2017/5333 | Rayiç farkı yöntemi; başvuru yokluğunda dava tarihi temerrüdü | Bozma |
| 4. HD, 25.01.2024, E. 2022/6602, K. 2024/1012 | Kasko tek taraflı kaza pert hasarı; usuli kazanılmış hak | Bozma |
| 17. HD, 03.12.2019, E. 2018/848, K. 2019/11453 | ZMSS değer kaybı teminatı; başvuruya 8 iş günü eklenmesi | Onama |
| 4. HD, 19.11.2024, E. 2022/7465, K. 2024/11247 | Kasko poliçesinde tamirin ekonomik olmaması; pert bedeli | Onama |
| 4. HD, 28.09.2023, E. 2023/1321, K. 2023/9967 | İşleten/sürücü kaza tarihi faizi; ZMSS dava tarihi faizi; poliçe limiti | Onama |
| 17. HD, 06.12.2017, E. 2016/19026, K. 2017/11348 | Kırmızı ışık ihlali; tam kusur nedeniyle talebin reddi | Onama |
| 4. HD, 09.05.2023, E. 2023/3046, K. 2023/6137 | Kasko İMSS klozunda değer kaybının teminat dışı bırakılması | Onama |
| 4. HD, 08.01.2025, E. 2023/12883, K. 2025/195 | ZMSS poliçe limiti; işleten/sürücü olay tarihi faizi | Düzeltilerek onama |
| 4. HD, 21.10.2024, E. 2022/12515, K. 2024/9984 | Tahkimde ZMSS değer kaybı; başvuruya 8 iş günü eklenerek temerrüt | Onama |
| 17. HD, 18.01.2017, E. 2016/7248, K. 2017/211 | %100 kusur hâli; kazanç kaybı; vekâlet ücreti düzeltmesi | Düzeltilerek onama |
| 17. HD, 12.12.2016, E. 2016/7008, K. 2016/11431 | Değer kaybının gerçek zarar olması; ZMSS ve İMSS sorumluluk ayrımı | Bozma |
| 17. HD, 12.11.2015, E. 2015/3758, K. 2015/12003 | Değer kaybının gerçek zarar olması; ZMSS ve İMSS limit ayrımı | Bozma |
| 4. HD, 17.04.2024, E. 2022/8519, K. 2024/3449 | İMM poliçesinde değer kaybının teminat dışı bırakılması | Bozma |
| 17. HD, 30.10.2017, E. 2016/17736, K. 2017/9799 | Kasko genel şartları; pert ve tam hasar tespiti | Bozma |
| 4. HD, 11.02.2026, E. 2024/11572, K. 2026/1408 | ZMSS limitini aşan değer kaybının İMM poliçesinden tahsili | Onama |
| 4. HD, 03.02.2025, E. 2023/3731, K. 2025/1533 | İMSS değer kaybı rayiç farkı; KTK Md. 99 temerrüt tarihi | Onama |
| 4. HD, 28.03.2022, E. 2021/25174, K. 2022/5953 | Kazanç kaybının dolaylı zarar olması; ZMSS kapsamı dışı | Düzeltilerek onama |
| 17. HD, 21.06.2016, E. 2016/4613, K. 2016/7586 | Serbest piyasa rayiç farkı; denetime elverişli bilirkişi raporu | Bozma |
| 17. HD, 02.10.2017, E. 2016/7239, K. 2017/8442 | KTK Md. 109/1 iki yıllık zamanaşımı; ıslahla artırılan kısım | Kısmen onama, kısmen bozma |
| 17. HD, 02.10.2019, E. 2017/544, K. 2019/8839 | Değer kaybında kusur indirimi; iş gücü kaybı ZMSS dışı | Onama |
| 4. HD, 12.05.2025, E. 2022/16426, K. 2025/7592 | İMM poliçesindeki özel değer kaybı teminat limiti | Onama |
| 17. HD, 22.03.2017, E. 2016/9035, K. 2017/3075 | ZMSS poliçe limiti; araç mahrumiyetinin diğer davalılardan tahsili | Onama |
| 17. HD, 15.01.2018, E. 2016/15022, K. 2018/43 | Sigortacının dava tarihinden temerrüdü; vekâlet ücreti düzeltmesi | Düzeltilerek onama |
| 4. HD, 17.11.2022, E. 2021/14575, K. 2022/14839 | Pert/onarım ekonomikliği; ticari araçta net gelir tespiti | Onama |
İlgili Kanun Maddeleri
TBK Md. 117/2 (Haksız fiilde temerrüt) — mevzuat notu
Haksız fiil faili sürücü ve işleten bakımından faiz, haksız fiilin gerçekleştiği kaza tarihinden itibaren işler.
Madde, mevzuat notunda özetlenmiştir; metni mevzuat.gov.tr’den okunabilir.
KTK Md. 90 (Genel hükümlere atıf) — mevzuat notu
Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda düzenlenmeyen hususlar hakkında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.
Madde metni özetlenmiştir.