Tazminat Hukuku · Sigorta Hukuku
Kısa özet
Kazada hasar gören aracınızı onarım süresince kullanamamaktan doğan zarara araç mahrumiyeti denir. Bu zarar, aracın ticari olmadığı durumlarda da talep edilebilir. Yargıtay’a göre bu zarar dolaylı zarardır ve zorunlu trafik sigortasının teminatı dışında kalır; bu nedenle kural olarak kusurlu sürücü ve işletenden istenir.
Hesapta aracın serviste fiilen kaldığı süre değil, hasarın niteliğine göre belirlenen makul onarım süresi esas alınır. Araç kullanılsaydı zaten yapılacak olan yakıt gibi giderler hesaptan düşülür.
1. Araç mahrumiyeti, değer kaybı ve ticari kazanç kaybı
| Kalem | Neyi karşılar? | Zorunlu trafik sigortası |
|---|---|---|
| Araç mahrumiyeti | Onarım süresince araçtan yararlanamama | Yargıtay’a göre dolaylı zarar olup teminat dışıdır. |
| Değer kaybı | Onarım sonrası aracın ikinci el değerindeki düşüş | Pert veya hurdaya çıkan araçlar hariç, kural olarak kapsamdadır. |
| Ticari kazanç kaybı | Taksi veya kiralık araç gibi araçların çalışamadığı dönemdeki gelir kaybı | Gelir ve kâr kaybı gibi dolaylı zararlar teminat dışıdır (KTK m. 92/1-k). |
Değer kaybı için Trafik Kazasında Araç Değer Kaybı ve Sigortaya Başvuru yazısını inceleyebilirsiniz.
Daire, aracın ticari taksi olmaması nedeniyle talebin reddedildiği bir dosyada bu gerekçeyi doğru bulmamıştır. Kararda şu tespitler yer alır: “Bunun için aracın ticari olması gerekmeyip sırf kullanımdan mahrum kalmak da giderilmesi gereken zararlar arasındadır. Ne var ki, araç mahrumiyetine ilişkin zarar dolaylı zarar olup trafik sigortasının teminatı dışında kalmaktadır.”
2. Talep kime yöneltilebilir?
- Sürücü: Kusuru oranında genel hükümlere göre sorumludur.
- İşleten: Karayolları Trafik Kanunu m. 85 kapsamında sorumludur. İşleten, aracın sürücüsünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulur (KTK m. 85/5). Araç maliki kural olarak işleten sayılsa da uzun süreli kiralama gibi durumlarda işletenin başka kişi olması mümkündür; malik ve işleten her dosyada özdeş kabul edilmemelidir.
- Zorunlu trafik sigortası: Mahrumiyet zararını kural olarak karşılamaz.
- İhtiyari mali mesuliyet (İMM) sigortası: Poliçe şartlarına göre karşılayıp karşılamadığı ayrıca incelenmelidir.
- Kendi kaskonuz: Kasko poliçesinde ikame araç teminatı bulunabilir. Bu teminat bir sözleşme hakkıdır ve karşı tarafa karşı ileri sürülen mahrumiyet talebinden farklıdır. İkame araç sağlanmışsa aynı dönem için ayrıca mahrumiyet talebinde bulunulması tartışma doğurur.
3. Makul onarım süresi ile aracın fiilen serviste kaldığı süre
Aracınız parça beklemesi veya servis yoğunluğu nedeniyle uzun süre serviste kalmış olabilir. Yargıtay ise hesapta hasarın niteliğine göre belirlenen makul tamir süresini esas almaktadır.
Makul onarım süresi ve kullanım nedeniyle yapılması gereken zorunlu giderler, yukarıda aktarılan 29.09.2022 tarihli kararda da bilirkişi incelemesi kapsamında değerlendirilmiştir.
Servis süresinin makul süreyi aşmasına neden olan özel bir durum varsa, bunu belgeleyebilmek önemlidir. Bu durumun hesaba etkisi ise somut olaya göre değerlendirilir.
4. Kiralama faturası, emsal araç, kusur ve tasarruf edilen giderler
Kiralama faturası şart mı?
Araç kiralamadıysanız da talep tek başına düşmez. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (29.09.2022), araç mahrumiyetine ilişkin delil sunulamaması hâlinde mahkemenin TBK m. 50/2 uyarınca hakkaniyete uygun bir bedel takdir etmesi gerektiğini belirtmiştir. TBK m. 50/2’ye göre zararın miktarı tam ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını göz önünde tutarak hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Kiralama faturası, taksi veya ulaşım fişleri ise zararın ispatını kolaylaştırır.
Hesaba etki eden unsurlar
- Kullanım amacı: Aynı karara göre bilirkişi tamir süresini belirlemeli; davacının ne iş yaptığı ve evi ile işyeri arasındaki uzaklık dikkate alınmalıdır.
- Tasarruf edilen giderler: Aracı kullanmadığınız için harcamadığınız yakıt gibi zorunlu giderler zarardan düşülür.
- Emsal araç: Benzer nitelikteki bir aracın kiralanma bedeli değerlendirme ölçütü olarak kullanılabilir.
- Kusur: Zarar gören kazaya kendi kusuruyla katkıda bulunmuşsa tazminat indirilebilir (TBK m. 52).
- İkame araç: Size aynı dönem için başka bir araç sağlanmışsa, mahrumiyet zararı bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle herkese uygulanabilecek sabit bir günlük ücret veya formül yoktur.
5. Pert araçlarda inceleme nasıl farklılaşabilir?
Araç onarılamayacak ölçüde hasar görmüşse onarım süresine göre hesap yapmak uygun olmayabilir. Aracın yerine benzer bir aracın makul olarak hangi sürede temin edilebileceği ve bu dönemde gerçekten oluşan zarar ayrıca incelenmelidir. Bu değerlendirme, kiralık aracın kazanç kaybına ilişkin sözleşmesel taleplerle aynı değildir.
6. Başvuru, arabuluculuk, görev ve zamanaşımı
- Sigorta şirketine başvuru: Hasar ve değer kaybı gibi trafik sigortası kapsamındaki talepler için dava öncesinde sigorta şirketine yazılı başvuru gerekir (KTK m. 97). Mahrumiyet zararı trafik sigortası teminatı dışında kaldığı için bu başvurunun konusu değildir.
- Sigorta Tahkim Komisyonu: Sigorta şirketine yöneltilen ve teminat kapsamındaki talepler için ayrı bir yoldur.
- Arabuluculuk: Uyuşmazlık ticari dava niteliğindeyse, dava öncesinde arabulucuya başvurma şartı gündeme gelir (TTK m. 5/A). Talebin sürücüye, işletene veya bir şirkete yöneltilmesine göre bu konu ayrıca değerlendirilmelidir.
- Görevli mahkeme: Kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2). Tarafların ve uyuşmazlığın ticari niteliği farklı bir sonuç doğurabilir.
- Zamanaşımı: Motorlu araç kazalarından doğan maddi zarar talepleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Fiil cezayı gerektiriyor ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır (KTK m. 109).
7. Belge kontrol listesi ve varsayımsal örnekler
- Kaza tespit tutanağı veya polis tutanağı
- Servis giriş ve çıkış belgeleri, onarım faturası, ekspertiz raporu
- Varsa araç kiralama sözleşmesi ve faturası; taksi veya toplu taşıma fişleri
- Kasko poliçesi ve ikame araç kullanıldıysa buna ilişkin kayıtlar
- Aracı hangi amaçla ve ne sıklıkla kullandığınızı gösteren bilgiler
Varsayımsal örnek 1: C’nin aracı kusursuz olduğu bir kazada hasar görüyor ve parça beklemesi nedeniyle uzun süre serviste kalıyor. C, aracın serviste kaldığı tüm süre için talepte bulunuyor. Mahkeme ise bilirkişiden hasarın niteliğine göre makul onarım süresini tespit etmesini isteyebilir.
Varsayımsal örnek 2: D kaza sonrası araç kiralamıyor ve işe gidip gelirken toplu taşıma kullanıyor. Elinde kiralama faturası olmasa da ulaşım giderlerini gösteren kayıtlar ve aracın kullanım amacı, zararın belirlenmesinde değerlendirilebilir.
Bu örnekler gerçek kişi veya dosyalara dayanmaz; sonuç somut olaya göre değişir.
8. Sık sorulan sorular
Aracım ticari değil; yine de talep edebilir miyim?
Evet. Yargıtay, araç mahrumiyeti talebi için aracın ticari olmasını şart görmemektedir.
Trafik sigortası mahrumiyet bedelini öder mi?
Yargıtay’a göre bu zarar dolaylı zarardır ve trafik sigortasının teminatı dışındadır. İMM poliçesi veya kasko şartları ayrıca incelenmelidir.
Araç kiralamadım; talep reddedilir mi?
Kendiliğinden reddedilmez. Mahkeme, delil sunulamazsa hakkaniyete uygun bir bedel takdir edebilir.
Servis aracı iki ay tuttu; iki ay için mi hesaplanır?
Kural olarak hasarın niteliğine göre belirlenen makul onarım süresi esas alınır.
Kaskom ikame araç verdi; ayrıca talep edebilir miyim?
Aynı dönem için başka bir araç kullandıysanız, mahrumiyet zararınızın bulunup bulunmadığı tartışmalı hâle gelir.
Kazada ben de kusurluysam ne olur?
Tazminat, kusurunuz ölçüsünde indirilebilir (TBK m. 52).
Ne kadar süre içinde dava açmalıyım?
Kural olarak, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl; her hâlde kazadan itibaren on yıl içinde (KTK m. 109).
9. Kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu: m. 85, 92/1-k, 97, 109
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m. 50, 52
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m. 5/A
- Yargıtay 4. HD, 29.09.2022, E. 2022/26464, K. 2022/11237
- Karar metinleri Yargıtay Karar Arama sisteminde künyeyle aranabilir.
Genel bilgilendirme: Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyanın incelenmesinin yerine geçmez.